ሰንበት እሑድ አይደለም

የቀዳሚት ሰንበት እና የእሑድ ሥነ መለኮታዊና ታሪካዊ ትንተና፡ «ሰንበት እሑድ አይደለም» ለሚለው ሙግት የቀረበ ጥናት

«ሰንበት እሑድ አይደለም» (The Sabbath Is Not On Sunday) የሚለው ዐዋጅ በመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት፣ በቤተክርስቲያን ታሪክ እና በስርዓተ አምልኮ ሥነ መለኮት ውስጥ እጅግ መሠረታዊና ጥልቅ ክርክሮችን የሚያጭር ጉዳይ ነው። ይህ ጥናት የተጠቀሰውን ሐሳብ መነሻ በማድረግ የቀዳሚት ሰንበትን መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት፣ በታሪክ ሂደት ከቅዳሜ ወደ እሑድ የተደረገውን የሥርዓት ሽግግር፣ በልዩ ልዩ አብያተ ክርስቲያናት መካከል ያለውን የሥነ መለኮት ልዩነት፣ እንዲሁም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ሁለቱን ሰንበታት አስመልክቶ ያላትን ቀኖናዊና ታሪካዊ አቋም በጥልቀት ይመረምራል።

የሙግቱ መነሻ እና ቋንቋዊ ጽንሰ ሐሳብ

በሥነ መለኮት እና በቋንቋ ጥናት አውድ «ሰንበት» እና «እሑድ» የሚሉት ቃላት የተለያዩ ቀናትን የሚያመለክቱ መሆናቸው ግልጽ የታሪክ እና የቅዱሳት መጻሕፍት እውነታ ነው። «ሰንበት» የሚለው ቃል «ሻባት» (Shabbat) ከሚለው የዕብራይስጥ ግስ የተገኘ ሲሆን፣ ትርጉሙም «ማቆም፣ ማረፍ ወይም ከሥራ መታቀብ» ማለት ነው፤ ይህም በታሪክም ሆነ በሥነ ፍጥረት አቆጣጠር የሳምንቱን ሰባተኛ ቀን ወይም ቅዳሜን ያመለክታል። በአንጻሩ «እሑድ» የሚለው መጠሪያ «አሐደ» ከሚለው የግእዝ ቃል የወጣ ሲሆን፣ ትርጉሙ «አንድ ወይም የመጀመሪያ ቀን» ማለት ነው፤ ይህም በዕብራይስጥ «ዮም ሪሾን» (የመጀመሪያው ቀን) ከሚባለው ጋር አቻ ሆኖ የሳምንቱን መጀመሪያ ያመለክታል።

በምስሉ ላይ የተመለከተው ሙግት ዋነኛ ዓላማ በዘመናዊው ማኅበረሰብ ዘንድ እሑድን «ሰንበት» ብሎ የመጥራቱን ልማድ መቃወም ነው። የሰባተኛው ቀን አክባሪዎች እንደሚሞግቱት፣ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እግዚአብሔር የሰባተኛውን ቀን ቅድስና ወደ መጀመሪያው ቀን ያዛወረበት አንዳችም ቃል ኪዳናዊ ወይም ሐዋርያዊ ትእዛዝ የለም። በመሆኑም እሑድን «ሰንበት» ብሎ መጥራት መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት የሌለውና በታሪክ ሂደት የተፈጠረ የሰው ሠራሽ ልማድ እንደሆነ ይከራከራሉ።

መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረተ ሐሳብ በብሉይ እና በሐዲስ ኪዳን

የሰንበት መጽሐፍ ቅዱሳዊ አመጣጥ የሚጀምረው በኦሪት ዘፍጥረት የሥነ ፍጥረት ሳምንት ላይ ነው። እግዚአብሔር ፍጥረታትን በስድስት ቀናት ፈጥሮ ካጠናቀቀ በኋላ በሰባተኛው ቀን ከሥራው ሁሉ ስላረፈ፣ ያችን ሰባተኛ ቀን ለይቶ ባርኳታል እንዲሁም ቀድሷታል (ዘፍ. 2፥1–3)። ይህ የሥነ ፍጥረት ማኅተም የሆነው ዕረፍት ሕዝበ እስራኤል በሲና ተራራ የሕግ ጽላትን በተቀበሉ ጊዜ በአራተኛው ትእዛዝ ውስጥ ተካትቷል (ዘጸ. 20፥8–11፤ ዘዳ. 5፥12–15)። ሰንበት ለሰው እና ለእንስሳት የሚሆን ሥጋዊ ዕረፍት ብቻ ሳትሆን፣ እግዚአብሔር ዓለምን የፈጠረ ፈጣሪ መሆኑ የሚታወስባትና እስራኤላውያን ከግብፅ የባርነት ቀንበር ነጻ የወጡበት የቃል ኪዳን ምልክት ሆና ተሰጥታለች (ሕዝ. 20፥12)።

በሐዲስ ኪዳን የወንጌል ታሪክ ውስጥ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ እንደ ልማዱ በሰንበት ቀን ወደ ምኵራብ እየገባ ቅዱሳት መጻሕፍትን ያነብና ያስተምር እንደነበር ተጽፏል (ሉቃ. 4፥16)። ክርስቶስ የተቃወመው የሰንበትን መኖር ወይም ትእዛዝነቷን ሳይሆን፣ የአይሁድ የሕግ መምህራን በሰው ሠራሽ ወጎች ሰንበትን የጭቆና ቀንበር ያደረጉበትን የተሳሳተ አረዳድ ነበር። «ሰንበት ስለ ሰው ተፈጠረች እንጂ ሰው ስለ ሰንበት አልተፈጠረም» (ማር. 2፥27) እንዲሁም «የሰው ልጅ የሰንበት እንኳ ጌታዋ ነው» (ማር. 2፥28) በማለት የዕረፍቷ ዋና ባለቤት መሆኑን አስረድቷል። በሰንበት የታመሙትን በመፈወስም በሰንበት መልካም መሥራት እንደሚፈቀድ በተግባር አሳይቷል (ማቴ. 12፥11–12)። ክርስቶስ በመስቀል ላይ በሞተበት ወቅት እንኳ ደቀ መዛሙርቱና ሴቶቹ የከበረውን ሥጋውን ለመቅበር ሽቱ ካዘጋጁ በኋላ «እንደ ትእዛዙ በሰንበት ዐረፉ» ተብሎ መመዝገቡ የቀኑን ጽናት ያረጋግጣል (ሉቃ. 23፥56)።

በሐዋርያት ዘመን ደቀ መዛሙርቱ ከአይሁድና ከአሕዛብ ጋር በሚያደርጉት ወንጌልን የማዳረስ ተልእኮ በሰንበት ቀን በምኵራብ መሰብሰባቸውን ቀጥለውበታል (የሐዋ. 17፥2)። ይሁን እንጂ ክርስቶስ ከሙታን የተነሣው «ከሳምንቱ በመጀመሪያው ቀን» በመሆኑ፣ ቀስ በቀስ አማኞች ኅብስት ለመቁረስ፣ ምጽዋት ለማሰባሰብና የትንሣኤውን ምሥጢር ለማክበር በዚያው ቀን መሰብሰብ ጀመሩ (የሐዋ. 20፥7፤ 1ኛ ቆሮ. 16፥2)። ሐዋርያው ዮሐንስም በራእዩ «የጌታ ቀን» (ኪሪያኬ ሄሜራ) ሲል የጠቀሰው ይህንኑ የትንሣኤ ዕለት ነው (ራእ. 1፥10)። በሌላ በኩል ሐዋርያው ጳውሎስ በቆላስይስ 2፥16–17 ላይ «በመብል ወይም በመጠጥ ወይም ስለ በዓል ወይም ስለ ወር መባቻ ወይም ስለ ሰንበት ማንም አይፍረድባችሁ፤ እነዚህ ሊመጡ ያሉት ነገሮች ጥላ ናቸውና፥ አካሉ ግን የክርስቶስ ነው» በማለት መጻፉ፣ በሐዲስ ኪዳን አማኞች ከብሉይ ኪዳን ሥርዓታዊ ጥላዎች ወጥተው ወደ ክርስቶስ አካላዊ እውነት መሸጋገራቸውን የሚያመለክት እንደሆነ በስፋት ይተረጎማል።

ከቀዳሚት ሰንበት ወደ እሑድ የተደረገው ታሪካዊ እና ፖለቲካዊ ሽግግር

በመጀመሪያዎቹ መቶ ክፍለ ዘመናት የተካሄደው የአምልኮ ቀን ሽግግር በአንድ ጊዜ የተፈጸመ ድንገተኛ ክስተት ሳይሆን፣ ሥነ መለኮታዊ፣ ማኅበራዊ እና ፖለቲካዊ ምክንያቶች የተሳሰሩበት ረጅም የታሪክ ሂደት ነበር።

የመጀመሪያዎቹ ክርስቲያኖች ከአይሁድ እምነት ተለይተው የራሳቸውን ማንነት በሚመሠርቱበት ወቅት፣ በተለይም በአይሁድ ዓመፅ እና በኢየሩሳሌም መደምሰስ ማግስት፣ ራሳቸውን ከአይሁድ ልማዶች የመነጠል አዝማሚያ ታይቶባቸዋል። በሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ የተጻፈው የዲዳኬ አስተምህሮ (Didache 14) ክርስቲያኖች በጌታ ቀን እንዲሰበሰቡና ቅዱስ ቍርባንን እንዲቀበሉ ሲያዝ፣ የሰማዕቱ ቅዱስ አግናጥዮስ መልእክትም (ወደ መግኔሲያ ሰዎች 9፥1) ክርስቲያኖች የነፍሳቸው ሕይወት የተገለጠበትን የጌታን ቀን እንዲያከብሩ እንጂ እንደ አይሁድ ሰንበትን በሥጋዊ ሥራ መፍታት እንዳይጠብቁ ያሳስባል። ቅዱስ ዮስጢኖስ ሰማዕትም በ155 ዓ.ም. በጻፈው የመጀመሪያው የመከላከያ ጽሑፍ (First Apology 67) ላይ፣ ክርስቲያኖች እሑድ ቀን የሚሰበሰቡት እግዚአብሔር ዓለምን መፍጠር የጀመረበት የመጀመሪያ ቀን በመሆኑና ኢየሱስ ክርስቶስ ከሙታን የተነሣበት ዕለት በመሆኑ እንደሆነ በማብራራት የእሑድን ሥነ መለኮታዊ ክብደት አስቀምጧል።

የሽግግሩ ሂደት ትልቁን ሕጋዊና ፖለቲካዊ ድጋፍ ያገኘው ግን በሮማ ንጉሠ ነገሥት ቆስጠንጢኖስ ዘመን ነበር። ንጉሥ ቆስጠንጢኖስ መጋቢት 7 ቀን 321 ዓ.ም. ባወጣው ታዋቂ የሲቪል አዋጅ (Codex Justinianus 3.12.3)፣ የከተማ ነዋሪዎች፣ ዳኞችና የንግድ ድርጅቶች በሙሉ «በተከበረው የፀሐይ ቀን» (venerabili die solis) ከሥራ እንዲያርፉ አዘዘ። ይህ ድንጋጌ የሮማን መንግሥት አንድ ለማድረግ የፀሐይ አምላኪዎችን እና ክርስቲያኖችን በአንድ የዕረፍት ቀን ለማስተሳሰር የታለመ ቢሆንም፣ ቀደም ሲል በእሑድ ዕለት ያመልኩ ለነበሩ ክርስቲያኖች ሕጋዊ የሥራ ዕረፍት ፈጠረላቸው።

ይህ የሲቪል ድንጋጌ ወደ ቤተክርስቲያን ቀኖናዊ ሕግነት ያደገው በ364 ዓ.ም. በተካሄደው የሎዶቂያ አጥቢያ ጉባኤ (Council of Laodicea) ላይ ነው። ጉባኤው በቀኖና 29 ላይ ክርስቲያኖች በሰንበት (ቅዳሜ) ቀን ሥራ በመፍታት እንደ አይሁድ እንዳይሆኑ፣ ይልቁንም በዚያ ቀን እንዲሠሩና የጌታን ቀን (እሑድን) ክርስቲያናዊ በሆነ መንገድ ከሥራ በማረፍ እንዲያከብሩት አዘዘ፤ ይህን ትእዛዝ ጥሰው በቅዳሜ ቀን የሚያርፉትም ከክርስቶስ የተለዩ (ውጉዛን) እንዲሆኑ ደነገገ። ሆኖም በዚሁ ጉባኤ ቀኖና 16 ላይ በቅዳሜ ቀን ወንጌላት ከሌሎች ቅዱሳት መጻሕፍት ጋር በቤተክርስቲያን እንዲነበቡ መታዘዙ፣ እስከ አራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ድረስ የቀዳሚት ሰንበት ሥርዓተ አምልኮ በምሥራቁ ክርስትና ውስጥ ሙሉ በሙሉ እንዳልጠፋ ያሳያል።

የሥነ መለኮት አመለካከቶች ንጽጽር

በክርስትና ዓለም ውስጥ የሰንበትን እና የእሑድን አከባበር በሚመለከት ሦስት ዋና ዋና የሥነ መለኮት አቅጣጫዎች ይስተዋላሉ። የመጀመሪያው የሰባተኛው ቀን አክባሪዎች አቋም ሲሆን፣ ሁለተኛው የምዕራባውያን አብያተ ክርስቲያናት (የሮማ ካቶሊክ እና ዋና ዋና የፕሮቴስታንት ክፍሎች) አመለካከት ነው፤ ሦስተኛው ደግሞ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን የሚዘወተረው የሁለቱ ሰንበታት አስተምህሮ ነው።

የሚከበረው ቀን፦ የሰባተኛው ቀን አክባሪዎች፣ ለምሳሌ አድቬንቲስቶች፣ ቅዳሜን፣ ማለትም ሰባተኛውን ቀን ብቻ ያከብራሉ። ዋናው የምዕራብ ክርስትና፣ ማለትም ካቶሊክ እና ታሪካዊ ፕሮቴስታንት አብያተ ክርስቲያናት፣ እሑድን፣ የሳምንቱን የመጀመሪያ ቀን ያከብራሉ። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ግን ቅዳሜንም እሑድንም፣ ማለትም ሁለቱን ሰንበታት ታከብራለች።

የዕለቱ ሥነ መለኮታዊ መጠሪያ፦ በሰባተኛው ቀን አክባሪዎች ዘንድ ቅዳሜ «መጽሐፍ ቅዱሳዊት ሰንበት» (Sabbath) ትባላለች። በዋናው የምዕራብ ክርስትና ዘንድ እሑድ «የጌታ ቀን» ወይም «ክርስቲያናዊ ሰንበት» (Lord’s Day) ተብላ ትጠራለች። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ደግሞ ቅዳሜ «ቀዳሚት ሰንበት»፣ እሑድም «ሰንበተ ክርስቲያን» ተብለው ይጠራሉ።

ዋነኛ ሥነ መለኮታዊ መሠረት፦ ለሰባተኛው ቀን አክባሪዎች ዋነኛው መሠረት የፍጥረት ማስታወሻ እና የማይለወጠው የዐሥርቱ ቃላት ሕግ ነው። ለዋናው የምዕራብ ክርስትና መሠረቱ የክርስቶስ ትንሣኤ እና በሐዲስ ኪዳን የተገኘው አዲሱ ፍጥረት ነው። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ዘንድ ደግሞ ቅዳሜ የፍጥረትና የሥጋዊ ዕረፍት መታሰቢያ ስትሆን፣ እሑድ የትንሣኤና የዘላለማዊ የነፍስ ዕረፍት መታሰቢያ ናት።

የዕረፍት ግዴታ አፈጻጸም፦ የሰባተኛው ቀን አክባሪዎች ከዐርብ ጀምበር እስከ ቅዳሜ ጀምበር ከዓለማዊ ሥራ ፍጹም ይታቀባሉ። በዋናው የምዕራብ ክርስትና ዘንድ እሑድ በቅዳሴ መሳተፍና ማረፍ ይጠበቃል፤ የቅዳሜ ሕግ ተሽሯል ወይም ተተክቷል ተብሎ ይወሰዳል። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ግን ሁለቱንም ቀናት ማክበር ይጠበቃል፤ በፍትሐ ነገሥት መሠረትም ሁለቱም የፍሥሐ ቀናት ናቸው።

የቀን ለውጡን የሚመለከቱበት መንገድ፦ የሰባተኛው ቀን አክባሪዎች ለውጡን የሰው ሠራሽ ስሕተት፣ የጳጳሳዊ ሥልጣን ወይም የቆስጠንጢኖስ ጣልቃ ገብነት አድርገው ይመለከቱታል። ዋናው የምዕራብ ክርስትና ግን በሐዋርያዊ ሥልጣን እና በትንሣኤ ምሥጢር የተደረገ ትክክለኛ መንፈሳዊ ሽግግር እንደሆነ ይወስደዋል። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን አመለካከት ደግሞ አንዱ ሌላውን አይሽርም፤ ቅዳሜም እሑድም የየራሳቸው ኪዳናዊ ምሥጢር አላቸው።

በምዕራቡ ሥነ መለኮት ዘንድ እሑድ «የጌታ ቀን» (Dies Domini) እየተባለ የሚጠራ ሲሆን፣ የካቶሊክ ቤተክርስቲያን የቀዳሚት ሰንበትን ሥርዓት የመተካት ሐዋርያዊ ሥልጣን እንዳላት ስታስተምር፣ የሪፎርሜሽን ወራሾች የሆኑት አብያተ ክርስቲያናት ደግሞ አራተኛው ትእዛዝ በመንፈሳዊ መርህነቱ ወደ እሑድ እንደተዛወረ አድርገው ይወስዱታል። በአንጻሩ የሰባተኛው ቀን አክባሪዎች ዐሥርቱ ቃላት የማይለወጡ የሞራል ሕጎች በመሆናቸው ሰባተኛው ቀን ብቻ ሰንበት ሆኖ እንደሚቀጥል ያምናሉ።

በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን የሁለቱ ሰንበታት ቀኖናዊ እና ታሪካዊ ጉዞ

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን በዓለም አብያተ ክርስቲያናት ታሪክ ውስጥ እጅግ የተለየና ጥንታዊ የሆነ ሥርዓት ትከተላለች። ቤተክርስቲያኗ ሰንበትን ወደ እሑድ ከመቀየር ወይም አንዱን ጥሎ ሌላውን ከማንሣት ይልቅ «ሁለቱን ሰንበታት» ማለትም ቀዳሚት ሰንበትንና ሰንበተ ክርስቲያንን አጣምራ ታከብራለች።

በቤተክርስቲያኗ ሥነ መለኮታዊ ትምህርት መሠረት፣ ቀዳሚት ሰንበት እግዚአብሔር ዓለምን ፈጥሮ ያረፈባትና እስራኤልን ከግብፅ ባርነት ያወጣባት የሥጋ ዕረፍት ቀን ስትሆን፣ ሰንበተ ክርስቲያን ደግሞ ክርስቶስ የተነሣባት፣ መንፈስ ቅዱስ የወረደባትና የሰው ልጅ የዘላለም የነፍስ ዕረፍትን ያገኘባት ታላቋ ቀን ናት። በሕገ ቤተክርስቲያን መጽሐፍ በፍትሐ ነገሥት አንቀጽ 15 እና 19 ላይ እንደተደነገገው፣ ቅዳሜና እሑድ ፍጹም የደስታና የፍሥሐ ቀናት በመሆናቸው፣ በዐቢይ ጾም ወቅት እንኳ ቅዳሜ ስዑር (ጌታ በመቃብር ካደረባት ዕለት) በቀር ቅዳሜም ሆነ እሑድ እስከ ዘጠኝ ሰዓት አይጾሙም፤ ቅዳሴያቸውም በማለዳ ይከናወናል።

ይህ የሁለቱ ሰንበታት አከባበር በዐሥራ አራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን በኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ ሥነ መለኮታዊና ፖለቲካዊ ውዝግብ አስነሥቶ ነበር። ከእስክንድርያ የሚሾሙት ግብፃውያን ጳጳሳት እንደ አቡነ ያዕቆብ ያሉት እና የማዕከላዊው ክፍል ገዳማውያን የሎዶቂያን ጉባኤ ውሳኔ በመጥቀስ ቅዳሜን ማክበር ወደ አይሁድ ሥርዓት መመለስ ነው በሚል እሑድ ብቻ እንድትከበር ግፊት አደረጉ። በአንጻሩ አባ ኤዎስጣቴዎስ (1273–1352 ዓ.ም.) የተባሉት ኢትዮጵያዊ ጻድቅ መነኮስ፣ የቅዱሳት መጻሕፍትን ምስክርነት እና የቀደምት ሐዋርያት ቀኖናን በመጥቀስ ቀዳሚት ሰንበት በሥነ ፍጥረት የታዘዘች መሆኗን፣ እሑድም የትንሣኤ ሰንበት ሆና አብራ መከበር እንዳለባት በጽናት ተከራከሩ። በዚህም ምክንያት ስደት የደረሰባቸው አባ ኤዎስጣቴዎስ ወደ አርሜኒያ ተሰደው በዚያው ቢያርፉም፣ ተከታዮቻቸው የሆኑት ደቂቀ ኤዎስጣቴዎስ በሰሜን ኢትዮጵያ ገዳማት (እንደ ደብረ ቢዘን ባሉ) የሁለቱን ሰንበታት እምነት ሳያቋርጡ አስጠብቀው ቆይተዋል።

ይህ መከፋፈል ለአንድ መቶ ዓመታት ያህል ከዘለቀ በኋላ እልባት ያገኘው በዐፄ ዘርአ ያዕቆብ (1434–1468 ዓ.ም.) ዘመነ መንግሥት ነው። ንጉሠ ነገሥቱ በ1450 ዓ.ም. በሸዋ ተጉለት የደብረ ምጥማቅ ጉባኤን በመጥራት የግብፅ ጳጳሳትን እና የሀገሪቱን ሊቃውንት አወያይቶ ታላቅ ዕርቅ አወረደ። በጉባኤው ውሳኔ መሠረት ቀዳሚት ሰንበት እና ሰንበተ ክርስቲያን ሁለቱም በሕጋዊ መንገድ እኩል ተከብረው እንዲውሉ፣ በሁለቱም ቀናት ማንም ሰው ዓለማዊ የጉልበት ሥራ እንዳይሠራና ፍጹም የቅዳሴና የጸሎት ቀናት እንዲሆኑ ተደነገገ። ዐፄ ዘርአ ያዕቆብ ይህንን ሥነ መለኮታዊ ማብራሪያ «መጽሐፈ ብርሃን» በተሰኘው ታዋቂ ድርሳኑ ውስጥ በሰፊው አብራርቶታል። የኢትዮጵያ ሊቅ ቅዱስ ያሬድም በድጓው «ሰንበት ተዓቢ እምኵሉ ዕለት፤ እስመ ሰንበትሰ በእንተ ሰብእ ተፈጥረት፤ ሰንበተ ሰንበታቲሁ ለውሉደ ሰብእ መድኃኒት» በማለት የሰንበትን ታላቅነት በዜማ አረጋግጧል።

ማጠቃለያ

በምስሉ ላይ የቀረበው «ሰንበት እሑድ አይደለም» የሚለው መፈክር በቋንቋ፣ በታሪክ እና በመጽሐፍ ቅዱስ ቃላት አጠቃቀም ረገድ ትክክለኛ ነው። መጽሐፍ ቅዱሳዊቷ ሰንበት የሳምንቱ ሰባተኛ ቀን የሆነችው ቅዳሜ ብቻ ስትሆን፣ እሑድ በሐዲስ ኪዳን ውስጥ «የሳምንቱ የመጀመሪያ ቀን» ወይም «የጌታ ቀን» ተብላ እንጂ በስሟ «ሰንበት» ተብላ አልተጠራችም።

ሆኖም በክርስትና ታሪክ ውስጥ የተፈጠረው መሠረታዊ ልዩነት የቀን አሰያየም ጥያቄ ብቻ ሳይሆን፣ አማኞች በሐዲስ ኪዳን የትኛውን ቀን እንዲያከብሩ ታዘዋል የሚለው የሥነ መለኮት ግንዛቤ ነው። የምዕራቡ ክርስትና የትንሣኤውን ምሥጢር መሠረት በማድረግ የቀዳሚት ሰንበትን ክብር ወደ እሑድ ሲያዛውረው፣ የሰባተኛው ቀን አክባሪዎች ደግሞ የሲናውን ሕግ መሠረት በማድረግ ቅዳሜ ብቻ መከበር እንዳለበት አጥብቀው ይሞግታሉ።

በዚህ ረገድ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን የቀዳሚት ሰንበትን የፍጥረትና የሥጋ ዕረፍት ሳትሽር ጠብቃ፣ የሰንበተ ክርስቲያንን (የእሑድን) የትንሣኤና የነፍስ ዕረፍት አጣምራ በማክበር የደረሰችበት የ«ሁለቱ ሰንበታት» ቀኖናዊ ውሳኔ ሁለቱን ኪዳናት ያስተሳሰረ ልዩ የታሪክና የሥነ መለኮት ትውፊት ሆኖ ይገኛል።

ማጣቀሻዎች

1. Return to Order. Sunday is a Day of Rest Isn’t It?
   
   

2. ውክፔዲያ። ሰንበት
   
   

3. ናይ ኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ዱንኳን። ቅድስት
   
   

4. TPRB 102.3 FM. Denominational Statements About The 7th Day Sabbath
   
   

5. Amazing Discoveries. Constantine and the Sabbath Change
   
   

6. LDS Strangite. The True Sabbath
   
   

7. David’s Tent. Keeping track of how God tells time
   
   

8. Reddit, r/TrueChristian. The sabbath
   
   

9. Eindtyd-gebeure. Important Sabbath-keeping history
   
   

10. Scribd. Transition from Sabbath to Sunday Worship
    
    

11. St. Helena Seventh-day Adventist Church. Sabbath Worship Changed to Sunday Observance
    
    

12. Scriptural Mormonism. The Use of “Lord’s Day” (κυριακος) in Ignatius to the Magnesians 9:1
    
    

13. Got Questions. Did Constantine change the Sabbath from Saturday to Sunday?
    
    

14. Third Millennium Ministries. የጳውሎስ የእስር ቤት ደብዳቤዎች፡ ትምህርት ሁለት / PPE 2 GCM/GEE-ll
    
    

15. Christian History. Sabbath to Sunday: What Really Happened Under Constantine?
    
    

16. Religious Studies Center. Sabbath and Sunday in Ancient Christianity
    
    

17. Wikipedia. Epistle of Ignatius to the Magnesians
    
    

18. Catholic Answers. What the Early Church Believed: Sabbath or Sunday?
    
    

19. Melanie King. ON THIS DAY: 7 March 321 AD
    
    

20. Amazing Bible Timeline. Sunday Worship Recognized
    
    

21. The Sabbath Sentinel. March 7, 321 AD — Constantine’s Sunday Law
    
    

22. Scribd. Constantine’s 321 A.D. Sunday Law
    
    

23. Quora. The Council of Laodicea codified their sentiment into Canon Law 29
    
    

24. Wikipedia. Council of Laodicea
    
    

25. Cepher™ Bible. The Canons of Laodicea
    
    

26. Christianity Stack Exchange. Why did the Council of Laodicea condemn “Judaizing” Sabbath rest?
    
    

27. The Sabbath Sentinel. Council of Laodicea — 364 AD
    
    

28. Messianic and Hebrew Roots. When Sabbath became Unchristian
    
    

29. Wikipedia. Sabbath in Christianity
    
    

30. Sabbath Truth. Catholic Quotes about the Sabbath
    
    

31. Lordsbook. Johnny Gass — The Sabbath Truth #9: Sabbath History…
    
    

32. Scribd. Yebetekrstiyan Tarik Department Grade 8 Exam and Answer (1)
    
    

33. ናይ ኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ዱንኳን። ጾም ፵ /ዓቢይ ጾም/ ጾመ እግዚእ
    
    

34. Telegram. ኦርቶዶክስ ተዋህዶ መልስ አላት፤ ምን እንጠይቅልዎ።
    
    

35. VK. ዘንድሮ በዓለ ገና ዓርብ ይውላል፤ በበዓሉ ቀን የጥሉላት ምግብ (ሥጋ፣ …) — 2026
    
    

36. Scribd. Ewostatewos and Ethiopian Monasticism
    
    

37. Scribd. Muslim Sultanates and Christian Rivalry
    
    

38. Kiddle. Ewostatewos Facts for Kids
    
    

39. Wikipedia. Ewostatewos
    
    

40. Scribd. 034926 — PDF
    
    

41. Wikipedia. Timeline of Orthodox Tewahedo Christianity
    
    

42. EPFL, dlab. Zara Yaqob
    
    

43. Wikipedia. Zara Yaqob
    
    

44. EOTC-MA. RIKIBE KAHINAT / ርክበ ካህናት
    
    

45. Scribd. የግእዝ ሥነ ጽሑፍ ቅኝት — GLaL 3
    
    

46. YouTube. ርዕስ ያልተጠቀሰለት ልጥፍ
    
    

47. YouTube. ግነዩ ለእግዚአብሔር፡ መዝሙር ዘቅድስት (ጾም ፵) | Abiy Tsom Kidist Mezmur
    
    

48. Telegram. ገድለ ቅዱሳን