የሶማሊያ የፀጥታ ሽግግር መሠረታዊ ተግዳሮቶችና ስትራቴጂካዊ ዕውነታዎች

 1: የሶማሊያ የፀጥታ ሽግግር መሠረታዊ ተግዳሮቶችና ስትራቴጂካዊ ዕውነታዎች

በሶማሊያ የፀጥታ ሽግግር፣ የአፍሪካ ኅብረት ኃይሎች መውጣት እና የሀገሪቱን ሉዓላዊነትና ተጨባጭ የፀጥታ አቅም ሚዛን አስመልክቶ ያቀረቡትን ትንታኔ መሠረት በማድረግ የተዘጋጀ ጥልቅ የጥናትና የምርምር ዳሰሳ ከዚህ በታች ቀርቧል።

1. የወታደራዊ ዝግጁነት እና የተቋማዊ ውህደት እጥረት

የሠራዊት ክፍፍልና የተዋረድ ቁጥጥር፦ የሶማሊያ ብሔራዊ ጦር (SNA) በወጥ ወታደራዊ መዋቅርና ሥነ-ምግባር ሥር ከመተዳደር ይልቅ በየአካባቢው ባሉ የጎሣ ተዋረዶችና የፖለቲካ ፍላጎቶች ተጽዕኖ ሥር ይገኛል።

የተወሰነ የልዩ ኃይሎች አቅም፦ በአሜሪካ የሚደገፈው ዳናብ (Danab) እና በቱርክ የሚሰለጥነው ጎርጎር (Gorgor) የተሰኙት ልዩ ኮማንዶዎች ከፍተኛ ውጊያ የመምራት አቅም ቢኖራቸውም፣ አጠቃላይ የሀገሪቱን ግዛት ለመቆጣጠር በቁጥርም ሆነ በሎጂስቲክስ አቅማቸው ውስን ናቸው።

የተተዉ ይዞታዎችን የመጠበቅ ተግዳሮት፦ የኅብረቱ ጦር የለቀቃቸውን ወታደራዊ ካምፖች (FOBs) የሶማሊያ ሠራዊት ሙሉ በሙሉ ተረክቦ የመጠበቅና የመከላከል አቅሙ ገና ያልተፈተነ በመሆኑ፣ አል-ሸባብ ባዶ ቦታዎችን የመሙላትና መልሶ የማጥቃት ዕድሉን እያሰፋው ይገኛል።

2. የፖለቲካ ክፍፍል፣ ፌዴራሊዝም እና የጎሣ ውጥረት

የማዕከልና የአባላት መንግሥታት ግጭት፦ በሞቃዲሾ የሚገኘው የፌዴራል መንግሥት እና እንደ ፑንትላንድ (Puntland) እና ጁባላንድ (Jubaland) ያሉ የፌዴራል አባል መንግሥታት መካከል ያለው የሕገ-መንግሥት ማሻሻያ እና የምርጫ ሥርዓት አለመግባባት፣ የፀጥታ ዘርፉን የተቀናጀ ዕዝ (National Security Architecture) ተግባራዊነት አዳክሞታል።

የአካባቢ ታጣቂዎች (Ma'awisley) ሚና፦ በማዕከላዊ ሶማሊያ ከአል-ሸባብ ጋር በተደረገው ዘመቻ የጎሣ ሚሊሻዎች ወሳኝ ሚና ቢጫወቱም፣ ዘላቂ ተቋማዊ ቁጥጥርና የትጥቅ ማፍታት (DDR) ዕቅድ ባለመኖሩ ለወደፊቱ አዲስ የጎሣ ግጭት መፈልፈያ ሊሆኑ የሚችሉበት ሥጋት አለ።

3. የሥምሪት እና የሎጂስቲክስ ክፍተት

የአየር ድጋፍና ከባድ መሣሪያ እጥረት፦ የሶማሊያ ሠራዊት ከአል-ሸባብ ፈጣን የደፈጣ ጥቃቶች፣ ፈንጂዎች (IEDs) እና የተሸከርካሪ ቦምቦች (SVBIEDs) ለመከላከል የሚያስፈልገው የአየር ቅኝት፣ የአየር ድብደባ ድጋፍና የቆሰሉትን በፍጥነት የማንሳት (Medevac) ሎጂስቲክስ በውጭ ኃይሎች ላይ ጥገኛ ነው።

የግዛት ማስፋት ማነቆ፦ በማዕከላዊ ግዛቶች (ሂርሻቤሌ እና ጋልሙዱግ) የተገኙ ወታደራዊ ድሎችን ወደ ደቡባዊ ግዛቶች (ታችኛው ጁባ እና ጌዶ) ማስፋት፣ ባለው የሎጂስቲክስ ድክመትና ውስብስብ የጎሣ አሰላለፍ ምክንያት እጅግ አዳጋች ሆኖ ቆይቷል።

4. የበጀትና የፋይናንስ ዘላቂነት ማጣት

የደመወዝ እና የምግብ አቅርቦት ጥገኝነት፦ የፀጥታው ዘርፍ ዓመታዊ ወጪ፣ የወታደሮች ክፍያ እና የመሠረተ-ልማት አቅርቦት በአብዛኛው የሚሸፈነው በዓለም አቀፍ ለጋሾች (አውሮፓ ኅብረት፣ አሜሪካ፣ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት) ነው።

የሀገር ውስጥ ገቢ ውስንነት፦ የፌዴራል መንግሥቱ ገቢ የሀገሪቱን ጦር ሙሉ በሙሉ በራስ አቅም ለመደገፍ የሚያስችል መሠረት ገና አልገነባም። ዓለም አቀፍ የፋይናንስ ድጋፍ በተቀነሰ ቁጥር ወታደራዊ ክፍተቶች መፈጠራቸውና የወታደሮች ሞራል መውደቁ አይቀሬ ነው።

5. የጂኦ-ፖለቲካ እና የውጭ ኃይሎች ሽኩቻ

የቀጣናው ኃይሎች ፍላጎት፦ በሶማሊያ የፀጥታ ክፍተት ዙሪያ የኢትዮጵያ፣ የግብፅ፣ የቱርክ፣ የኤምሬትስ እና የኳታር ስትራቴጂካዊ ሽኩቻዎች የሶማሊያን ውስጣዊ ሉዓላዊነትና የውሳኔ ነፃነት ይፈታተናሉ።

የተደራረቡ የፀጥታ ሥጋቶች፦ አል-ሸባብ ብቻ ሳይሆን የባሕር ላይ ወንበዴነት እና በሰሜን-ምሥራቅ የሚንቀሳቀሱ የአይሲስ (ISIS-Somalia) ቡድኖች ለቀጣናዊው የባሕር በር እና የንግድ መስመር ተጨማሪ የፀጥታ ሥጋት ሆነው ቀጥለዋል።

የማጠቃለያ መደምደሚያ

እርስዎ እንዳነሱት፣ የውጭ ኃይሎች መውጣት ብቻውን ሉዓላዊነትን አያረጋግጥም። እውነተኛ ሉዓላዊነት የሚመሠረተው በተገነባ አስተማማኝ አቅም፣ በሕገ-መንግሥታዊና ፖለቲካዊ ስምምነት፣ እንዲሁም በዘላቂ የሀገር ውስጥ ፋይናንስ ላይ ብቻ ነው። ሽግግሩ ወደ ሁከትና የአል-ሸባብ ዳግም የበላይነት እንዳያመራ፣ መንግሥት የማዕከልና የፌዴራል አባላት የፖለቲካ መግባባትን ማጠናከር፣ ወታደራዊ የዕዝ ሰንሰለቱን ከጎሣ ተጽዕኖ ነፃ ማድረግ እና የዓለም አቀፉን ማኅበረሰብ የድጋፍ አቅጣጫ ከቀጥታ ውጊያ ወደ ሎጂስቲክስና ተቋማዊ ግንባታ የማሸጋገር ተግባራዊ እርምጃዎችን መውሰድ ይኖርበታል።

 2 የፌዴራል አባል መንግሥታት አለመግባባት ተጽዕኖ

የሶማሊያ ፌዴራል መንግሥት እና የክልሎች (እንደ ፑንትላንድ እና ጁባላንድ) የፖለቲካ አለመግባባት በፀጥታው ሽግግር ላይ የሚያሳድረውን ተጽዕኖ በዝርዝር አብራራልኝ።

2: የማዕከልና የክልሎች አለመግባባት በፀጥታ ሽግግር ላይ ያለው ዝርዝር ተጽዕኖ

በሶማሊያ በማዕከላዊው የፌዴራል መንግሥት (FGS) እና በፌዴራል አባል መንግሥታት (FMS)—በተለይም በፑንትላንድ እና በጁባላንድ—መካከል ያለው የፖለቲካ እና የሕገ-መንግሥት አለመግባባት፣ የሀገሪቱን የፀጥታ ሽግግር እጅግ አደጋ ላይ ከሚጥሉ ውስጣዊ ምክንያቶች ዋነኛው ነው።

1. የመሠረታዊ ውዝግቦቹ መነሻዎች

የሕገ-መንግሥት ማሻሻያ ውዝግብ፦ የፕሬዚዳንት ሐሰን ሼክ ሞሐሙድ አስተዳደር የጠቅላይ ሚኒስትርነት ሥልጣንን ወደ ጠንካራ ፕሬዚዳንታዊ ሥርዓት ለመቀየር፣ እንዲሁም የፓርቲዎችን ቁጥርና የምርጫ ሥርዓት ('አንድ ሰው አንድ ድምፅ') ለማስተካከል ያካሄደውን የሕገ-መንግሥት ማሻሻያ ፑንትላንድ በጽኑ ተቃውማለች። ፑንትላንድ ሂደቱን 'ያለ አጠቃላይ መግባባት የተደረገ እና ፌዴራሊዝምን የሚያፈርስ' ስትል ከማዕከላዊው መንግሥት ጋር ያላትን ተቋማዊ ግንኙነት ሙሉ በሙሉ አቋርጣለች።

የምርጫ ሥርዓት እና የሥልጣን ዘመን፦ ጁባላንድ (በአሕመድ ማዶቤ የሚመራው) እና ፑንትላንድ የሞቃዲሾ መንግሥት የሚዘረጋውን ማዕከላዊ የምርጫ ሞዴል እና የሥልጣን ዘመን ማራዘሚያ አካሄድ እንደ የራስ-ገዝ አስተዳደር መንጠቅ ይቆጥሩታል። ጁባላንድ የራሷን ክልላዊ ምርጫዎች በራሷ መንገድ ለማካሄድ መወሰኗ ፍጥጫውን ይበልጥ አባብሶታል።

የሀብት እና የውጭ ዕርዳታ ክፍፍል፦ ከዓለም አቀፍ ለጋሾች የሚገኘው የበጀት ድጋፍ፣ የወደብና የጉምሩክ ገቢዎች፣ እንዲሁም ለፀጥታው ዘርፍ የሚላኩ መሣሪያዎች አከፋፈል በማዕከሉ ቁጥጥር ሥር መዋሉ ክልሎቹን አግልሏል የሚል ቅሬታ ፈጥሯል።

2. በፀጥታው ሽግግር ላይ የተፈጠሩ ቀጥተኛ ተጽዕኖዎች

የፀጥታ መስክ

የተፈጠረው ተጨባጭ ተግዳሮት

የብሔራዊ ፀጥታ መዋቅር (NSA)

በ2017 የተነደፈው የጋራ የፀጥታ መዋቅር የክልል ኃይሎችን ወደ ሶማሊያ ብሔራዊ ጦር (SNA) ለማዋሃድ ቢያቅድም፣ በፖለቲካው አለመተማመን ምክንያት ተግባራዊ ሳይሆን ቀርቷል።

የመረጃ ልውውጥ እና ቅንጅት

የፌዴራሉ ብሔራዊ የመረጃና ደኅንነት ኤጀንሲ (NISA) ከፑንትላንድ ደኅንነት ኤጀንሲ (PIA) እና ከጁባላንድ መዋቅሮች ጋር ያለው ግንኙነት መቋረጡ የአል-ሸባብን እንቅስቃሴ ለመከታተል ትልቅ ክፍተት ፈጥሯል።

የአል-ሸባብ የፀረ-ሽብር ዘመቻዎች

በሂርሻቤሌ እና ጋልሙዱግ የተጀመረው ወታደራዊ ዘመቻ ወደ ደቡባዊ ግዛቶች (ጁባላንድ) እንዳይሰፋ የጋራ የፖለቲካ ስምምነትና አብሮ የመዝመት ፍላጎት ባለመኖሩ ዘመቻው ተገቷል።

የጦር ሠራዊት ክፍፍል

በጁባላንድ ግዛት በተለይም በጌዶ (Gedo) ቀጣና የፌዴራል ሠራዊት (SNA) እና የጁባላንድ ክልላዊ ታጣቂዎች በተደጋጋሚ እርስ በእርስ ወደ መተኮስ እና ወደ ግጭት ሲገቡ ታይተዋል።

3. የውጭ ኃይሎች መውጣት (ATMIS / AUSSOM) እና የተጋላጭነት ስፋት

ሀ. አል-ሸባብ የፖለቲካ ሽኩቻውን እንደ ወታደራዊ ዕድል መጠቀሙ፦ አል-ሸባብ በማዕከላዊው መንግሥት እና በክልሎች መካከል ያለውን መቃቃር በጥልቀት ይረዳል። መንግሥታት እርስ በእርስ በመጠላለፍና ለሥልጣን በሚያደርጉት ሽኩቻ ላይ ሲያተኩሩ፣ አሸባሪው ቡድን የኅብረቱ ጦር የለቀቃቸውን ወታደራዊ ካምፖች፣ ዋና ዋና የትራንስፖርት ኮሪደሮችን እና የገጠር ከተሞችን በቀላሉ ይቆጣጠራል፤ በጎሣዎች መካከልም የሽምግልና እና የፍትሕ ሚና በመውሰድ ሕዝባዊ ድጋፍ ለማግኘት ይሞክራል።

ለ. የቀጣናዊ ኃይሎች ጣልቃ-ገብነት እና ተኪ ውጊያዎች (Proxy Dynamics)፦ የሶማሊያ ውስጣዊ ክፍፍል የቀጣናው ኃይሎች የራሳቸውን ደኅንነት ለማስጠበቅ ከየራሳቸው ወገን ጋር እንዲሰለፉ መንገድ ከፍቷል። ኬንያ የጁባላንድ አጋር በመሆን የድንበሯን ደኅንነት ለማስጠበቅ የምትፈልግ ሲሆን፤ ኢትዮጵያ ከደቡብ-ምዕራብ፣ ከጁባላንድ እና ከፑንትላንድ አስተዳደሮች ጋር የጠበቀ የፀጥታ ትብብር ታደርጋለች። ይሁን እንጂ በሞቃዲሾ እና በአዲስ አበባ መካከል ያለው ውጥረት እና ሞቃዲሾ የግብፅን ወታደራዊ ሚና ለማሳደግ መሞከሯ በክልሎች ደረጃ ከፍተኛ ተቃውሞ ገጥሞታል (ፑንትላንድ እና ደቡብ-ምዕራብ ግዛት የግብፅ ጦር እንዳይገባ ተቃውመዋል)።

ሐ. የሀገር ውስጥ ፋይናንስና ድጋፍ አለመተማመን፦ ዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ ለሶማሊያ ፀጥታ የሚሰጠው የገንዘብና የቁሳቁስ ድጋፍ ውጤታማ የሚሆነው ግልጽ የተጠያቂነትና የሥርጭት መዋቅር ሲኖር ነው። ክልሎቹ 'ሞቃዲሾ የሚላከውን መሣሪያ እኛን ለማጥቃት እና የራስ-ገዝነታችንን ለመጨፍለቅ ይጠቀምበታል' የሚል ፍርሃት ሲኖራቸው፣ የፌዴራል ሠራዊት ግንባታ እንደ ሀገራዊ ጋሻ ሳይሆን እንደ አንድ ወገን የፖለቲካ መሣሪያ ተደርጎ ይታያል።

መውጫ መንገዶች

1. አካታች የፖለቲካ ውይይት፦ በሕገ-መንግሥት ማሻሻያ እና በምርጫ ሞዴል ላይ በብሔራዊ አማካሪ ምክር ቤት (NCC) በኩል ከፑንትላንድ እና ከጁባላንድ ጋር የጋራ ስምምነት መፍጠር።

2. የፀጥታ መዋቅሩን ከፖለቲካ ነፃ ማድረግ፦ የሶማሊያ ብሔራዊ ጦር (SNA)፣ የክልል ደኅንነት ኃይሎች እና የአካባቢ ሚሊሻዎች የተደራጁበት፣ ግልጽ የዕዝ ሰንሰለት እና የሀብት ክፍፍል ያለው የፌዴራል የፀጥታ ሞዴል መዘርጋት።

3. የቀጣናው አጋሮች ሚና ማጣጣም፦ ከጎረቤት ሀገራት ጋር የሚደረጉ የፀጥታ ትብብሮች የሀገሪቱን ውስጣዊ ልዩነቶች የሚያባብሱ ሳይሆን፣ ለጋራ ድንበር ደኅንነት እና ለአል-ሸባብ መዳከም ብቻ የታለሙ እንዲሆኑ ማዕቀፍ ማበጀት።

 3: የኢትዮጵያ እና የግብፅ ሽኩቻ ተጽዕኖ

የኢትዮጵያ እና የግብፅ ዲፕሎማሲያዊ እና ወታደራዊ ሽኩቻ በሶማሊያ የፀጥታ ሽግግር እና በፌዴራል አባል መንግሥታት አሰላለፍ ላይ የሚያሳድረውን ተጽዕኖ 

 3: የኢትዮጵያና የግብፅ ጂኦ-ፖለቲካዊ ሽኩቻ በሶማሊያ የፀጥታ ሽግግር ላይ

የኢትዮጵያ እና የግብፅ ዲፕሎማሲያዊና ወታደራዊ ፍጥጫ በሶማሊያ የፀጥታ ሽግግር ውስጥ መግባቱ፣ የሶማሊያን ውስጣዊ የፀጥታ ችግር ከሀገራዊ የፀረ-ሽብር ትግልነት አውጥቶ ወደ ውስብስብ የቀጣናዊ ተኪ ኃይሎች ፍጥጫ (Regional Proxy Conflict) ቀይሮታል።

1. በፀጥታው ሽግግር (ATMIS / AUSSOM) ላይ የፈጠረው ቀውስ

የኢትዮጵያ ወታደሮች ሚና ውዝግብ፦ የሶማሊያ ፌዴራል መንግሥት የኢትዮጵያ ሠራዊት ከአፍሪካ ኅብረት የሽግግር ተልዕኮ እንዲወጣ እና በአዲሱ የድጋፍና ማረጋጋት ተልዕኮ (AUSSOM) ውስጥ እንዳይካተት አቋም ይዟል። ይሁን እንጂ የኢትዮጵያ ሠራዊት ለዓመታት በደቡብ-ምዕራብ (South West) እና በሂራን አካባቢዎች ዋና ዋና ከተሞችን ከአል-ሸባብ ጥቃት ሲከላከል የቆየ በመሆኑ፣ ያለ በቂ ዝግጅት መውጣቱ ትልቅ የፀጥታ ክፍተት (Security Vacuum) ይፈጥራል።

የግብፅ ጦር ምትክ ሆኖ የመምጣት ዕቅድ፦ ሞቃዲሾ የግብፅ ወታደሮች እና የጦር መሣሪያዎች ወደ ሀገሪቱ እንዲገቡና የኅብረቱን ተልዕኮ እንዲቀላቀሉ ጠይቃለች። ነገር ግን የግብፅ ጦር የሶማሊያን መልክዓ-ምድር፣ የጎሣ ፖለቲካ እና የአል-ሸባብን የደፈጣ ውጊያ ስልት ስለማያውቅ፣ ወዲያውኑ ውጤታማ የመከላከል ሥራ ማከናወን እንደማይችል የፀጥታ ባለሙያዎች ያስጠነቅቃሉ።

የአል-ሸባብ ዳግም ማንሰራራት፦ ሁለቱ የቀጣናው ኃይሎች እርስ በእርስ ሲጠላለፉ እና የሶማሊያ መንግሥት ትኩረቱን ወደ ዲፕሎማሲያዊ ፍጥጫው ሲያዞር፣ አል-ሸባብ 'የውጭ ኃይሎች ወረራ' የሚል የፕሮፓጋንዳ ትርክት በመፍጠርና ክፍተቶችን በመጠቀም ተጨማሪ ይዞታዎችን ለመቆጣጠር ዕድል አግኝቷል።

2. በፌዴራል አባል መንግሥታት (FMS) መካከል የተፈጠረ የፖለቲካ መሰነጣጠቅ

የፖለቲካ አካል

የወሰደው አቋም እና ትብብር

ያሳደረው ስትራቴጂካዊ ተጽዕኖ

የፌዴራል መንግሥት (ሞቃዲሾ)

ከግብፅ እና ከኤርትራ ጋር ጥብቅ ዲፕሎማሲያዊና ወታደራዊ ጥምረት ፈጥሯል። የኢትዮጵያን ተጽዕኖ ለመግታት ይፈልጋል።

ማዕከላዊ ቁጥጥሩን ለማረጋገጥ ቢጥርም፣ በክልሎች ደረጃ ያለውን ተቀባይነት አዳክሞታል።

ደቡብ-ምዕራብ ግዛት (South West State)

በፕሬዚዳንት አብዲአዚዝ ላፍታጋሪን የሚመራው አስተዳደር ከኢትዮጵያ ሠራዊት ጋር ጠንካራ ትስስር አለው፤ የግብፅ ጦር ወደ ግዛቱ እንዳይገባ በይፋ ተቃውሟል።

የኢትዮጵያ ጦር ከወጣ ባይዶአን ጨምሮ ዋና ዋና ከተሞች በአል-ሸባብ እጅ ይወድቃሉ የሚል ከፍተኛ የህልውና ሥጋት አለው።

ፑንትላንድ (Puntland)

ከማዕከሉ ጋር ግንኙነቷን ያቋረጠች ሲሆን፣ ከኢትዮጵያ ጋር የንግድ፣ የፀጥታ እና የዲፕሎማሲ ልዑካን ልውውጥ በማድረግ ራሷን ችላ ትንቀሳቀሳለች።

የሞቃዲሾን የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ ውሳኔዎችን በመቃወም የማዕከሉን ሉዓላዊ ተሰሚነት ውድቅ አድርጋለች።

ጁባላንድ (Jubaland)

በኬንያ ድጋፍ የምትመካ ቢሆንም፣ በጌዶ ቀጣና ካለው የኢትዮጵያ የፀጥታ ሚና ጋር አብራ ትሠራለች። የሞቃዲሾን ወታደራዊ ጣልቃ-ገብነት ትቃወማለች።

የፌዴራል መንግሥት በድንበር ከተሞች ላይ ያለውን ወታደራዊ ቁጥጥር አዳክማለች።

3. ሊከሰቱ የሚችሉ የወደፊት ሥጋቶች

ቀጥተኛ ወታደራዊ ግጭት ወይም አለመተማመን፦ የግብፅ ጦር በኢትዮጵያ ድንበር አቅራቢያ በሚገኙ የሶማሊያ ይዞታዎች ላይ ከተሰማራ፣ በኢትዮጵያ እና በግብፅ ኃይሎች መካከል ድንገተኛ ግጭት ወይም የከረረ የድንበር ውጥረት የመፈጠር ዕድሉ ሰፊ ነው።

የሶማሊያ ሠራዊት (SNA) ውስጣዊ ክፍፍል፦ በግብፅ፣ በቱርክ፣ በአሜሪካ እና በኤርትራ የሠለጠኑት የሶማሊያ የልዩ ልዩ ክፍለ-ጦሮች አዛዦች ከየጎሣቸው እና ከየክልላቸው የፖለቲካ ፍላጎት ጋር የተሳሰሩ በመሆናቸው፣ ሀገራዊ አንድነቱ ሊናጋ ይችላል።

የሕዝባዊ ተቃውሞዎች፦ በደቡብ-ምዕራብ ግዛት የግብፅን መምጣት በመቃወም እና የኢትዮጵያን ሠራዊት መቆየት በመደገፍ የወጡ ሰልፎች እንደታዩት ሁሉ፣ ጉዳዩ በሶማሊያ ሕዝብ መካከልም የጎሣና የአካባቢ ክፍፍል እያስከተለ ይገኛል።

 4: የAUSSOM መዋቅር እና የወደፊት ፈተናዎች

አዲሱ የአፍሪካ ኅብረት የድጋፍና ማረጋጋት ተልዕኮ (AUSSOM) መዋቅር፣ የተልዕኮው አወቃቀር እና ከቀጣናዊ ውጥረት አንፃር የሚያጋጥሙት ዋና ዋና ፈተናዎች ምንድን ናቸው?

 4: የአዲሱ ተልዕኮ (AUSSOM) አወቃቀር፣ ስትራቴጂ እና ተግዳሮቶች

የአፍሪካ ኅብረት የድጋፍና ማረጋጋት ተልዕኮ በሶማሊያ (AUSSOM - African Union Support and Stabilization Mission in Somalia)፣ ለዓመታት ሲንቀሳቀስ የቆየውን የሽግግር ተልዕኮ (ATMIS) ለመተካት የተቀረፀ አዲስ የፀጥታ ማዕቀፍ ነው። ይህ ተልዕኮ ከቀደሙት ተልዕኮዎች (AMISOM እና ATMIS) በተለየ መልኩ የተቀነሰ የወታደር ቁጥር፣ ያነሰ የበጀት ወጪ እና ይበልጥ ለሶማሊያ ኃይሎች የድጋፍ ሚና በመስጠት ላይ ያተኮረ ቢሆንም፣ በቀጣናዊ ጂኦ-ፖለቲካዊ ውጥረት እና በተልዕኮው ውስጣዊ አወቃቀር ሳቢያ ከባድ ተግዳሮቶች ተጋርጠውበታል።

1. የAUSSOM መዋቅር እና የአሠራር አወቃቀር

የተልዕኮው ተፈጥሮ (Mission Mandate)፦ የቀደመው ተልዕኮ ቀጥተኛ የፀረ-ሽብር ውጊያዎችን ከፊት ሆኖ የመምራት ኃላፊነት ነበረበት። AUSSOM ግን የሶማሊያ የፀጥታ ተቋማትን አቅም መገንባት፣ ስትራቴጂካዊ መሠረተ-ልማቶችን (እንደ አየር ማረፊያዎች፣ ወደቦች እና የመንግሥት መቀመጫዎች) መጠበቅ እና ለሶማሊያ ጦር (SNA) የሎጂስቲክስ፣ የሕክምናና የመረጃ ድጋፍ መስጠት ላይ ያተኩራል።

የኃይል ቁጥር መቀነስ (Downsized Troop Size)፦ ATMIS ሲጀመር ወደ 19,000 የሚጠጉ ወታደሮች የነበሩት ሲሆን፣ በደረጃ በደረጃ ቅነሳ ወደ 12,000 ዝቅ ብሎ ነበር። AUSSOM ይህንን ቁጥር ይበልጥ በማሳነስ (ከ11,000 የማይበልጥ የሠራዊትና የፖሊስ አባላት) ይዞ እንዲንቀሳቀስ ታቅዷል።

የዘርፍ ክፍፍል (Sectorization)፦ ሶማሊያ በተለያዩ ወታደራዊ ክፍለ-ግዛቶች (Sectors) የተከፋፈለች ሲሆን፣ AUSSOM እነዚህን ዘርፎች በድጋሚ በማዋቀር ወታደሮቹ በከተሞችና ስትራቴጂካዊ ኮሪደሮች ላይ እንዲያተኩሩ፣ የገጠሩን ምሽግ የማጽዳት ሥራ ሙሉ በሙሉ ለሶማሊያ ኃይሎች እንዲተው ያደርጋል።

2. የሰራዊት አዋጪ ሀገራት (TCCs) ጥንቅር እና የቀጣናው ፍጥጫ

ሀገር

የታቀደው/ያለው ሚና

የተፈጠረው ተግዳሮትና ውጥረት

ግብፅ

በሞቃዲሾ ጥሪ መሠረት በሺዎች የሚቆጠሩ ወታደሮችን በAUSSOM ጥላ ሥር ለማሰማራት ተስማምታለች።

ወደ ቀጣናው መግባቷ ከኢትዮጵያ ጋር ቀጥተኛ ወታደራዊ ፍጥጫ ሊፈጥር ይችላል የሚል ሥጋት ፈጥሯል፤ የደቡብ-ምዕራብ ግዛት አስተዳደርም የግብፅ ጦር እንዳይገባ ተቃውሟል።

ኢትዮጵያ

በዘርፍ 3 (ባይ፣ ባኮል እና ጌዶ) ለረጅም ዓመታት ዋነኛ የፀጥታ አስከባሪ ሆና ቆይታለች።

የሶማሊያ ፌዴራል መንግሥት ኢትዮጵያ ከAUSSOM እንድትወጣ ጠይቋል፤ በሌላ በኩል ግን የኢትዮጵያ መውጣት ድንበሯ አካባቢ ያለውን ግዛት ለአል-ሸባብ አሳልፎ ይሰጣል የሚል ስጋት አለ።

ኡጋንዳ እና ቡሩንዲ

ከአሚሶም ጀምሮ የነበሩ አንጋፋ አዋጪዎች ሲሆኑ የሞቃዲሾንና የባነዲርን ደኅንነት ይጠብቃሉ።

ሁለቱ ሀገራት የቀጣናው ፖለቲካዊ ሽኩቻ በጋራ የዕዝ ሰንሰለቱ (Chain of Command) ላይ የሚያሳድረውን ጫና በመፍራት ተልዕኮው ግልጽ የገንዘብና የደኅንነት ዋስትና እንዲኖረው ይፈልጋሉ።

ኬንያ

በጁባላንድ እና በድንበሯ አቅራቢያ የሚገኘውን ዘርፍ ትቆጣጠራለች።

ከሞቃዲሾ ጋር የነበራት ግንኙነት ቢሻሻልም፣ በጁባላንድ ካለው አጋርነቷ አንፃር የቀጣናው ውጥረት እንዳይባባስ ጥንቃቄ ታደርጋለች።

3. የAUSSOM ዋና ዋና ፈተናዎች

ሀ. የገንዘብ እና የበጀት ዘላቂነት ማጣት (Financial Crisis)፦ የአውሮፓ ኅብረት (EU) ለዓመታት የተልዕኮውን አብዛኛውን ወጪ (በተለይም የወታደሮች አበል) ሲሸፍን የቆየ ቢሆንም፣ በዩክሬን ጦርነት እና በሌሎች ቀውሶች ምክንያት ድጋፉን ቀንሷል። ተልዕኮው በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የፀጥታው ምክር ቤት ውሳኔ 2719 መሠረት በከፊል ከተመድ አስገዳጅ መዋጮ (Assessed Contributions) እንዲደገፍ ቢፈለግም፣ የቀሪውን 25% ወጪ የሚሸፍን አካል እስካሁን አልተገኘም።

ለ. የዕዝ ሰንሰለት መበታተን (Fragmented Command and Control)፦ ግብፅ እና ኢትዮጵያ በአንድ የጋራ የጦር አዛዥ ሥር ሆነው ተግባራዊ የመረጃ ልውውጥ እና የጋራ ውጊያ ማካሄድ የማይታሰብ ነው። የሰራዊት አዋጪ ሀገራት ለተልዕኮው ዋና አዛዥ ታማኝ ከመሆን ይልቅ የየሀገራቸውን ብሔራዊ ጥቅም የሚያስቀድሙበት ዕድል ከፍተኛ በመሆኑ፣ የAUSSOM ወታደራዊ ቅንጅት ሽባ ሊሆን ይችላል።

ሐ. የሶማሊያ ብሔራዊ ጦር የመተካት አቅም ማነስ፦ ተልዕኮው አነስተኛ ኃይል ይዞ ሲንቀሳቀስ፣ የተተዉትን ወታደራዊ ይዞታዎች የሶማሊያ ሠራዊት መረከብ አለበት። ነገር ግን የሶማሊያ ሠራዊት የውስጥ ፖለቲካዊ ክፍፍል፣ የበጀት እጥረት እና የሎጂስቲክስ ድክመት ስላለበት፣ AUSSOM ወደ ሥራ ሲገባ ክፍተቶችን ተጠቅሞ አል-ሸባብ ስትራቴጂካዊ ቦታዎችን የመቆጣጠር ዕድሉ ሰፊ ነው።

መ. የፌዴራል አባል መንግሥታት ተቃውሞ፦ የአንድ ወገን ውሳኔ ተደርጎ የታየው የግብፅ ወታደሮች አመጣጥ በሶማሊያ ክልሎች ዘንድ እኩል ተቀባይነት አላገኘም። አንድ ተልዕኮ በአካባቢው አስተዳደሮች እና ሕዝብ ዘንድ ተቀባይነት ካላገኘ፣ የመረጃ አቅርቦት ስለሚቋረጥበት ተልዕኮውን በብቃት ማከናወን አይችልም።

የውይይቱ አጠቃላይ ድምዳሜ

AUSSOM በወረቀት ላይ ለሶማሊያ የፀጥታ ነፃነት መሸጋገሪያ ጥሩ ዕቅድ ቢመስልም፣ በተግባር ግን ያልተፈቱ የገንዘብ ችግሮች፣ የቀጣናዊ ተቀናቃኞች ፍጥጫ እና የሶማሊያ ውስጣዊ ክፍፍል ያጠላበት ተልዕኮ ሆኗል። እነዚህ መሠረታዊ የፖለቲካ እና የፋይናንስ ክፍተቶች ካልተፈቱ፣ ተልዕኮው ማረጋጋት ከማምጣት ይልቅ አል-ሸባብ የሚጠቀምበትን አዲስ ክፍተት የመፍጠር ዕድሉ ያመዝናል።