ሁለት ገፅታ ያለው ቴክኖክራት፡ የፖለቲካ ህልውና፣ ይፋዊ ታማኝነት እና የማሞ ምህረቱ የኋሊት ተቃውሞ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ

ሁለት ገፅታ ያለው ቴክኖክራት፡ የፖለቲካ ህልውና፣ ይፋዊ ታማኝነት እና የማሞ ምህረቱ የኋሊት ተቃውሞ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ

የማሞ ምህረቱ ድርብ ማንነት፡ ይፋዊ ታማኝነት ከኋሊት ተቃውሞ አንጻር

በከፍተኛ ሁኔታ ማዕከላዊ በሆኑ መንግስታት ውስጥ የገንዘብ ፖሊሲ ማሻሻያ ፖለቲካዊ ኢኮኖሚ፣ ብዙውን ጊዜ በፖሊሲ አውጭው ይፋዊ አፈጻጸም እና በውስጣዊ አቋማቸው መካከል ከፍተኛ መለያየትን ይፈጥራል። በኢትዮጵያ 10ኛው የብሔራዊ ባንክ ገዢ ማሞ ምህረቱ ሥር በተካሄደው የማክሮ ኢኮኖሚ ሽግግር፣ ይህ መለያየት ከፍተኛ የሆነ የተዓማኒነት ቀውስ አስከትሏል። በጥር 2015 ዓ.ም (January 2023) የኢትዮጵያን የፋይናንስ መዋቅር በነፃ ገበያ መርህ ለማሻሻል የተሾሙት ማሞ ምህረቱ፣ የሀገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያ (HGER) አጀንዳ ዋነኛ አስፈጻሚ እና ይፋዊ ገጽታ ነበሩ። በእሳቸው መሪነት የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ (NBE) በሐምሌ 2016 ዓ.ም (July 2024) አወዛጋቢውን የኢትዮጵያን ብር በነፃ ገበያ የመተመን (float) ውሳኔ ተግባራዊ አደረገ። ይህ ውሳኔ በዓለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት (IMF) እና በምዕራባውያን አጋሮች የገበያ መረጋጋትን ለመፍጠር እንደ ታሪካዊ ምዕራፍ የተወደሰ ቢሆንም፣ በአገር ውስጥ ግን ፈጣን የገንዘብ ግሽበትና ሰፊ የኑሮ ውድነት በማስከተሉ ክፉኛ ተገምግሟል።

በስልጣን ዘመናቸው ማሞ ምህረቱ እነዚህን አስገዳጅ የገበያ ማስተካከያዎች እንደ ታላቅ፣ የተሟላ እና ሁሉን አቀፍ የኢኮኖሚ ድል በመቁጠር ለኢትዮጵያ ሕዝብ የእንኳን ደስ አላችሁ መልዕክት አስተላልፈው ነበር። ይህ ይፋዊ መግለጫ ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው የህብረተሰብ ክፍሎች በፍጥነት ወደ ድህነት ከመግባታቸው እውነታ ጋር ፍፁም የሚቃረን ነበር።

ከነሐሴ 28 ቀን 2017 ዓ.ም (September 3, 2025) ድንገተኛ የስልጣን መልቀቃቸው በኋላ የወጡ መረጃዎች እና የማህበራዊ ሚዲያ ፍንጮች እንደሚያሳዩት፣ ማሞ ምህረቱ በወቅቱ በጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ተገደው እንጂ በዓለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት (IMF) የተጫነውን የብር የመተመን ውሳኔ በግል አጥብቀው ይቃወሙ እንደነበር ለቅርብ ጓደኞቻቸው ይናገሩ እንደነበር ታውቋል።

ይህ መገለጥ የእሳቸውን ታሪክ "ማሞ ሌላ መታወቂያው ሌላ" በሚለው ታዋቂ የኢትዮጵያውያን ብሂል የሚገለጽ፣ በተግባራዊ የቴክኖክራት ስልጣናቸው እና በውስጣዊ አቋማቸው መካከል ያለውን ሰፊ ተቃርኖ የሚያሳይ ዋነኛ ማሳያ አድርጎታል።

የትንተና ዘርፍ

ይፋዊ የፖሊሲ አቋም (ጥር 2015 – ነሐሴ 2017)

የኋሊት/የውስጥ ትረካ

ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ተፅዕኖ

የምንዛሬ ተመን ሥርዓት

የብር ዋጋ በገበያ እንዲወሰን አጥብቀው ተሟግተዋል፤ ይፋዊው እና ትይዩ የምንዛሬ ገበያ ልዩነት መጥበቡን አወድሰዋል።

የ IMF ስምምነት በብሔራዊ ባንኩ ላይ በሥራ አስፈጻሚው የተጫነ መሆኑንና ያለጊዜው መሆኑን አስጠንቅቀው እንደነበር በግል ገልጸዋል።

ብር ከ 120% በላይ እንዲቀንስ በማድረግ የሀገር ውስጥ የመግዛት አቅምን እና ቁጠባን አውድሟል።

ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ግምገማ

ሪፎርሙ "ሁሉን አቀፍ" እንደሆነና የዋጋ ግሽበትንና ንግድን ለመቆጣጠር ከሚጠበቀው በላይ ስኬታማ መሆኑን አውጀዋል።

ራሳቸውን ከተፈጠረው የዋጋ ንረትና መዋቅራዊ አለመረጋጋት ለማራቅ ሞክረዋል።

ሰፊ የምግብ ዋስትና ቀውስ በመፍጠር በ2016 አጋማሽ ከ 10.9 ሚሊዮን በላይ ዜጎችን ለከፍተኛ ረሃብና ተጋላጭነት ዳርጓል።

ምሁራዊ እና ይፋዊ ክርክሮች

ረሃብና የዋጋ ግሽበትን የሚያስጠነቅቁትን ምሁራን "ሀሰተኛ መረጃ" ያሰራጫሉ በማለት ከሰዋል።

ራሳቸውን የሥራ አስፈጻሚው የበላይነት እና የፖለቲካ ጫና ሰለባ አድርገው አቅርበዋል።

በተቋማት ላይ ያለው እምነት እንዲናጋ አድርገዋል፤ መዋቅራዊ ትችቶች ከፖሊሲ ውይይት እንዲገለሉ ተደርገዋል።

የተቋማዊ ነፃነት

ብሔራዊ ባንክ ከፋይናንስ ሚኒስቴር ህጋዊ ነፃነት እንዲኖረው አዲስ አዋጅ አርቅቀዋል።

ከጤናማ የኢኮኖሚ እሳቤ ይልቅ ለፖለቲካዊ አጀንዳዎች ተገዢ በመሆን የሥራ አስፈጻሚውን ትዕዛዝ ፈጽመዋል።

ብሔራዊ ባንክ ለጠቅላይ ሚኒስትሩ የሃብት ፍላጎት ተገዢ መሆኑ በተግባር ተረጋግጧል።

ዲስኩርን መቆጣጠር፡ ያለጊዜው የተነሱ የሪፎርም ማስጠንቀቂያዎችን ማፈን

በማሞ ምህረቱ የገዢነት ዘመን የማክሮ ኢኮኖሚ ማረጋጊያ መርሃ ግብሩ ተግባራዊ የተደረገው የሃሳብ ነጻነትንና ዲስኩርን በከፍተኛ ሁኔታ በመቆጣጠር ነበር። የምንዛሬ ተመን በነፃ ገበያ ከመወሰኑ በፊት፣ ታዋቂ የሀገር ውስጥ የኢኮኖሚ ባለሙያዎች፣ የምርምር ተቋማት እና የፖሊሲ ተንታኞች ስለ ማሻሻያው የጊዜ ምርጫ አጠቃላይ ማስጠንቀቂያዎችን አቅርበው ነበር። እነዚህ ባለሙያዎች ሥር የሰደደ የመዋቅር ችግር ባለበት፣ አነስተኛ የውጭ ምንዛሬ ክምችት ባለበት እና ቀጣይነት ያለው ግጭት ባለበት ኢኮኖሚ ውስጥ ነፃ የምንዛሬ ተመንን መፍቀድ ጊዜውን ያልጠበቀ ነው ሲሉ ተከራክረዋል። የብሔራዊ ባንክ የምንዛሬ ቁጥጥርን ማላላቱ ፈጣን የዋጋ ግሽበትን፣ የአስፈላጊ ምርቶች ዋጋ መናርን እና በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ዜጎችን ለረሃብና ለምግብ ዋስትና እጦት እንደሚዳርግ አስጠንቅቀዋል።

ማሞ ምህረቱ ግን ከነዚህ ሙያተኞች ጋር መረጃን መሰረት ያደረገ ይፋዊ ውይይት ከመፍጠር ይልቅ፣ በባንኩ ስም የአገር ውስጥ ተቺዎችን የማሳጣት ስራ ሰርተዋል። ማሞ ምህረቱ እና ከፍተኛ የባንኩ ተቆጣጣሪዎች የመንግስት ሚዲያዎችን በመጠቀም፣ ተቺዎቹ የፋይናንስ ዘርፉን ለማናጋት እና የምንዛሬ ስጋት ለመፍጠር "ሀሰተኛ፣ መሰረተ-ቢስ እና አሳሳች መረጃ" ያሰራጫሉ በማለት ከሰዋል። የ IMF ድጋፍ ያለበትን መርሃ ግብር ምንም እንከን የሌለበትና በከፍተኛ ደረጃ የታቀደ እንደሆነ አድርገው በማቅረብ፣ የመዋቅራዊ ዝግጁነት እጥረቶችን የሚያሳዩ ማስረጃዎችን አፍነዋል። የባለሙያዎችን ማስጠንቀቂያ "የሀሰት መረጃ" በማለት በመፈረጅ፣ ብሔራዊ ባንኩ በኢኮኖሚ ዲስኩር ላይ የበላይነትን የያዘ ሲሆን ይህም ሥራ አስፈጻሚውን ከተጠያቂነት እንዲከላከል እና የፖሊሲው መዋቅራዊ ድክመቶች ሳይፈቱ እንዲቀሩ አድርጓል።

የኋሊት ትግል ተቃርኖ፡ መልቀቂያ፣ ማስገደድ እና "የደነዘዘ ቢላ" ዘይቤ

ማሞ ምህረቱ ከስልጣን ከወጡ በኋላ የማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያውን እንደ መቃወም ማሳየታቸው በኢትዮጵያ ህዝብና በባለሙያዎች ዘንድ ከፍተኛ ትችት አስከትሏል። በፖለቲካዊ ኢኮኖሚ ውስጥ፣ የአንድ ቴክኖክራት ታማኝነት የሚለካው በስልጣን ላይ እያለ የፖሊሲ መርሆዎችን ለመከላከል በሚያደርገው ጥረት ነው።

የሀገር ውስጥ ተቺዎች እንደሚያመለክቱት፣ ማሞ ምህረቱ ራሳቸውን የ IMF ስምምነት ተቃዋሚ አድርገው ለማቅረብ ያደረጉት ሙከራ፣ ካስከተለው ኢኮኖሚያዊ ውድቀት ራሳቸውን ለማንጻት ያደረጉት ስሌት ነው። በይፋዊው መድረክ ይህ አቋማቸው "አኩራፊ ታጋዮች" ከሚባሉት የቀድሞ ባለስልጣናት ተርታ የሚያሰልፋቸው ነው ተብሏል። እነዚህ ባለስልጣናት ህዝባዊ መርሆዎቻቸው እና ለድሆች ያላቸው ተቆርቋሪነት የሚከሰተው ከስልጣን ከተወገዱ ወይም ደህንነቱ የተጠበቀ መውጫ ካገኙ በኋላ ብቻ ነው።

ዋነኛው ትችት የሚያተኩረው፣ ገዢው የምንዛሬ መተመኑ ህዝቡን ለድህነት እንደሚዳርግ ካወቁ፣ በስልጣን ላይ እያሉ መታገል ወይም ከመተግበሩ በፊት ስራቸውን በይፋ መልቀቅ ነበረባቸው በሚለው ላይ ነው። በብሔራዊ ባንክ መሪነት በመቀጠል፣ ፖሊሲውን በፓርላማ በመከላከል እና የአገር ውስጥ ባለሙያዎችን በማፈን፣ የማሻሻያውን ጎጂ ምዕራፍ ዋነኛ መሣሪያ ለመሆን መርጠዋል። ይህ ባህሪያቸው በህዝባዊ ውይይቶች "ከጀርባ በደነዘዘ ቢላ መረዳት"—መጀመሪያ በፖሊሲ አስፈጻሚነት የዜጎችን የመግዛት አቅምና ቁጠባ ማውደም፣ ከዚያም ደግሞ እንደ ተቆርቋሪ ሆኖ ብቅ ማለት ተብሎ ተተርጉሟል።

ይህ የቴክኖክራቱ የግል ጥቅም ማሳደድ አመለካከት፣ ማሞ ምህረቱ ከብሔራዊ ባንክ ከወጡ በኋላ ባገኙት የላቀ የፖለቲካ ጥበቃ ይበልጥ ተጠናክሯል። ተራው የኢትዮጵያ ህዝብ በብር መተመን ምክንያት የተፈጠረውን ከፍተኛ የዋጋ ግሽበትና የምግብ ዋስትና እጦት እየተጋፈጠ ባለበት ወቅት፣ ማሞ ምህረቱ በአቢጃን በሚገኘው የአፍሪካ ልማት ባንክ (AfDB) የቪፒ (Vice President) ከፍተኛ አለም አቀፍ ስልጣን አግኝተዋል። ይህ ሽግግር በምዕራባውያን የሰለጠኑ ቴክኖክራቶች በአለም አቀፍ ተቋማት የሚጫኑ ጎጂ ማሻሻያዎችን በአገር ውስጥ አስፈጽመው፣ ህዝቡን ለከፍተኛ ማህበራዊ ቀውስ ዳርገው፣ በኋላ ግን ራሳቸው ከቀውሱ ተጠብቀው በውጭ ሀገር ከፍተኛ ጥቅማጥቅም የሚያገኙበትን የአፍሪካ አስተዳደር መጥፎ ልምድ የሚያሳይ ነው。

የማክሮ ኢኮኖሚ መቆራረጥ፡ መዋቅራዊ እውነታዎች እና የቤተሰብ ህልውና መፈራረስ

ማሞ ምህረቱ ባከናወኑት የሪፎርም ስራዎች ላይ የተመዘገቡት መረጃዎች፣ በይፋዊ የማክሮ ኢኮኖሚ አመልካቾች እና በህዝቡ እውነተኛ ኑሮ መካከል ጥልቅ መቆራረጥ መኖሩን ያሳያሉ። ይፋዊ መግለጫዎች የውጭ ምንዛሬ ክምችት በሶስት እጥፍ ማደጉን እና አጠቃላይ የዋጋ ግሽበት በ2017 አጋማሽ ወደ 13.9% ዝቅ ማለቱን ቢያበስሩም፣ እነዚህ ቁጥሮች ሲፈተሹ ግን በከፍተኛ እዳ ላይ የተመሰረቱ መሆናቸውን እንረዳለን。 የውጭ ምንዛሬ ክምችት ያደገው በምርት ወይም በኤክስፖርት ማደግ ሳይሆን፣ ከ IMF እና ከዓለም ባንክ በተገኘ ከፍተኛ የብድር ፍሰት ምክንያት ነው። የሀገሪቱ የሸቀጦች ኤክስፖርት ከ2014 ዓ.ም ከነበረበት 4.1 ቢሊዮን ዶላር በ2016 ዓ.ም ወደ 3.8 ቢሊዮን ዶላር ዝቅ ማለቱ የምንዛሬ መተመኑ ምርታማነትን አላሳደገውም።

በተጨማሪም የዋጋ ግሽበት መጠን መቀነሱ የአገር ውስጥ አቅርቦት በማደጉ ሳይሆን፣ የህብረተሰቡ የመግዛት አቅም ሙሉ በሙሉ በመፈራረሱ ምክንያት የተፈጠረ ነው። ብር በአንድ ሌሊት ከ 120% በላይ እሴቱን ማጣቱ እንደ ነዳጅ፣ ትራንስፖርት እና ማዳበሪያ ያሉ መሰረታዊ ምርቶች ዋጋ በከፍተኛ ሁኔታ እንዲጨምር አድርጓል። በዚህ ጫና ምክንያት የቤተሰብ የመግዛት አቅም እጅግ በመዳከሙ፣ ሰዎች ምግብ ለመቀነስና ጥራቱን ለማጉደል ተገደዋል። በ2016 አጋማሽ ላይ የዓለም የምግብ ፕሮግራም (WFP) 10.9 ሚሊዮን ኢትዮጵያውያን ለከፍተኛ የምግብ ዋስትና እጦት መጋለጣቸውን ሲገልጽ፣ በአዲስ አበባ 92% የሚሆኑ አነስተኛ ገቢ ያላቸው ቤተሰቦች ለከፋ የምግብ እጦት ተጋልጠዋል። በወረቀት ላይ የዋጋ መረጋጋት የተመዘገበው ህዝቡ ምርቶችን የመግዛት አቅም በማጣቱ ምክንያት እንጂ እውነተኛ መረጋጋት ኖሮ አይደለም።

የተቋማት ነፃነት እና የሥራ አስፈጻሚው የበላይነት በአብይ አገዛዝ ሥር

በማሞ ምህረቱ የስልጣን ዘመን የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የነበረው ደካማ መዋቅር፣ እውነተኛ ተቋማዊ ነፃነት በሌለበት ሁኔታ ህጋዊ ማሻሻያዎችን ብቻ ማድረግ ያለውን ውሱንነት ያሳያል። በ 3.4 ቢሊዮን ዶላር የ IMF ብድር ስምምነት መሰረት፣ ብሔራዊ ባንኩ ተቋማዊ ነፃነቱን የሚያጠናክር፣ ለመንግስት የሚሰጠውን ቀጥተኛ ብድር የሚገድብ እና በወለድ ፍጥነት ላይ የተመሰረተ የገንዘብ ፖሊሲ የሚከተል አዲስ ህግ እንዲያረቅቅ ታዞ ነበር። ማሞ ምህረቱ እነዚህን የህግ ማሻሻያዎች ማሳለፋቸውን እንደ ታሪካዊ ተቋማዊ ነጻነት ስኬት አቅርበውታል።

ነገር ግን በተግባር የብሔራዊ ባንኩ ስራ ሙሉ በሙሉ ለጠቅላይ ሚኒስትር ጽሕፈት ቤት ፖለቲካዊ ፍላጎት ተገዢ ሆኖ ቀጥሏል። ብሔራዊ ባንኩ ጥብቅ የገንዘብ ቁጥጥር እንዲያደርግ በህግ ቢደነገግም፣ የአብይ አህመድ አስተዳደር ምርታማ ባልሆኑ እንደ ጫካ ፕሮጀክት ባሉ የቅንጦት ግንባታዎች እና አገር አቀፍ ግጭቶችን ለመቆጣጠር በሚወጣ ከፍተኛ የመከላከያ ወጪ ላይ ያልተገደበ የሀገር ውስጥ ብድር መውሰዱን ቀጥሏል። ይህ በፋይናንስ ሚኒስቴር እና በባንኩ ፖሊሲ መካከል ያለው መለያየት የባንኩን ጥረት ያከሸፈው ነበር። በነሐሴ 28 ቀን 2017 ዓ.ም ማሞ ምህረቱ ድንገት ከስልጣን መወገዳቸው—ምንም እንኳን እንደ ፈቃደኝነት መልቀቂያ ቢቀርብም በጠቅላይ ሚኒስትሩ ባለ ሁለት መስመር ደብዳቤ የተፈጸመ መሆኑ—የተቋማት ነፃነት ከሥራ አስፈጻሚው የፖለቲካ ህልውና ጋር ሲጋጭ በቀላሉ እንደሚጣስ ያሳያል።

ተቋማዊ መልሶ ማዋቀር በዶ/ር እዮብ ተካልኝ ሥር

ዶ/ር እዮብ ተካልኝ መስከረም 9 ቀን 2018 ዓ.ም (September 19, 2025) 11ኛው የብሔራዊ ባንክ ገዢ ሆነው መሾማቸው፣ መንግስት የገጠመውን የተዓማኒነት ቀውስ ለመፍታት ያደረገው ሙከራ ነው። የቀድሞው የገንዘብ ሚኒስትር ዴኤታ እዮብ ተካልኝ፣ በኢትዮጵያ ማክሮ ኢኮኖሚ ላይ ጥልቅ እውቀት ያላቸው እና ከ IMF እንዲሁም ከ G20 የሀገሪቱን እዳ መልሶ ለማዋቀር በሚደረጉ ድርድሮች ውስጥ ቀዳሚ ተሳታፊ የነበሩ ናቸው። ስልጣኑን እንደተረከቡ ገዢው እዮብ ተካልኝ "የመረጃ ሉዓላዊነትን" (statistical sovereignty) በማረጋገጥ እምነት ለመገንባት ጥረት አድርገዋል። ዘመናዊ እና በወለድ ላይ የተመሰረተ የገንዘብ ፖሊሲ ሙሉ በሙሉ ግልፅና ተዓማኒ በሆኑ መረጃዎች ላይ የተመሰረተ መሆኑን ገልጸዋል።

የውጭ ምንዛሬ ገበያውን ለማረጋጋት እና መዋቅራዊ የዋጋ ግሽበትን ለመግታት በዶ/ር እዮብ የሚመራው ባንክ የሚከተሉትን ጥብቅ እርምጃዎች ወስዷል፡

የተቀማጭ መጠባበቂያ ማስተካከያ (Reserve Ratio): በየካቲት 2018 ዓ.ም (March 2026) ብሔራዊ ባንክ የንግድ ባንኮችን የተቀማጭ መጠባበቂያ ወደ 10% ከፍ አድርጓል።

የፖሊሲ ወለድ ሽግግር: ይበልጥ ውጤታማ የሀብት ክፍፍል ለመፍጠር በገበያ ወደሚመራ የወለድ ተመን ሥርዓት የሚደረገውን ሽግግር አፋጥኗል።

የውጭ ምንዛሬ ጨረታዎች: በየጨረታው ከ 150 ሚሊዮን ዶላር በላይ ለንግድ ባንኮች በመሸጥ ትይዩ ገበያውን ወደ ነጠላ አሃዝ ልዩነት ማጥበብ ችሏል።

የመረጃ ሥርዓት ዘመናዊነት: ህገወጥ የምንዛሬ ፍሰቶችን ለመቆጣጠር የውጭ ምንዛሬ ክትትል ሥርዓትን (FEMoUS) ተግባራዊ ማድረግን አስቀጥሏል።

እነዚህ እርምጃዎች ቢወሰዱም፣ እዮብ ተካልኝ የተረከቡት እጅግ ተሰባሪ የሆነ የኢኮኖሚ ምህዳር ነው። እስከ ሰኔ 2018 ዓ.ም (June 2026) ባንኮች የተጣለባቸውን አዲስ የካፒታል ማሳደጊያ መስፈርት ማሟላት የሚጠበቅባቸው ሲሆን፣ ይህ ደግሞ በፋይናንስ ዘርፉ ባንኮች እንዲዋሃዱ ሊያስገድድ ይችላል። ከሁሉም በላይ አዲሱ ገዢ ጥብቅ የገንዘብ ቁጥጥርን ከህዝቡ ሰፊ ማህበራዊ ጫና ጋር ማመጣጠን ይጠበቅባቸዋል። ዶ/ር እዮብ እውነተኛ የፖሊሲ ነፃነትን ማረጋገጥ ይችላሉ ወይንስ እንደ ቀደሞው ገዢ በሥራ አስፈጻሚው ጫና ይወገዳሉ የሚለው የኢትዮጵያ ማክሮ ኢኮኖሚ የወደፊት ዕጣ ፈንታን የሚወስን ይሆናል።

Works cited

1. Ethiopia's Central Bank Shake-Up: The Governor's Exit and What It Means, https://www.ethiopia-insight.com/2025/09/23/ethiopias-central-bank-shake-up-the-governors-exit-and-what-it-means/ 

2. Ethiopia reshuffles will weaken institutional autonomy | Expert Briefings | Emerald Publishing, https://www.emerald.com/expert-briefings/article/doi/10.1108/OXAN-DB275882/478333 

3. Mamo Mihretu Ethiopia's National Bank Governor Resigns - Borkena, https://borkena.com/2025/09/03/mamo-mihretu-ethiopias-national-bank-governor-resigns/ 4. From Debt Whisperer to Development Banker: The Mamo Mihretu Chronicles - Ethiopian Tribune, https://ethiopiantribune.com/2025/09/mamo-mihretu/ 

5. Ethiopia: Eyob Tekalign Appointed as National Bank Governor - Borkena, https://borkena.com/2025/09/19/ethiopia-eyob-tekalign-appointed-as-national-bank-governor/ 

6. Mamo Mihretu Leaves the Helm: Reforms, Friction, and an Unfinished Legacy, https://www.stockmarket.et/mamo-mihretu-leaves-the-helm-reforms-friction-and-an-unfinished-legacy/ 

7. Ethiopia loses reform architect as Central Bank Governor Mamo Mihretu resigns, https://businessfront.com/finance/news/ethiopia-reform-mamo-mihretu-resigns/ 

8. Mamo Mihretu - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Mamo_Mihretu 9. Ethiopia's debt diplomat Mamo Mihretu bows out | Article - Africa Confidential, https://www.africa-confidential.com/article/id/15642/ethiopias-debt-diplomat-mamo-mihretu-bows-out 

10. Ethiopia's central bank governor, an Abiy ally, quits | Semafor, https://www.semafor.com/article/09/04/2025/ethiopia-central-bank-governor-quits 

11. Mamo Mihretu's Case Reportedly Removal, Not Resignation - Borkena, https://borkena.com/2025/09/04/mamo-mihretus-case-reportedly-removal-not-resignation/ 12. Inclusive Macroeconomic Reforms Bearing Fruit Across All Key Indicators, Says Central Bank Governor - ENA English, https://www.ena.et/web/eng/w/eng_6841587 13. Ethiopia Marks a Progressive Year in Economic Transformation, Engaging Development Partners for Sustained Growth, https://www.mofed.gov.et/blog/ethiopia-marks-a-progressive-year-in-economic-transformation-engaging-development-partners-for-sustained-growth/ 

14. Ethiopia's Currency Gamble, https://www.ethiopia-insight.com/2025/12/27/ethiopias-currency-gamble/ 

15. National Bank of Ethiopia Targets Illicit Forex Flows After $150M Auction | StockMarket.et, https://www.stockmarket.et/national-bank-of-ethiopia-targets-illicit-forex-flows-after-150m-auction/ 

16. Palms Outstretched, Fingers Crossed for Last-Gasp IMF Bailout - The Reporter Magazine, https://thereportermagazines.com/2727/ 

17. How war sank the development plan | Article - Africa Confidential, https://www.africa-confidential.com/article/id/14880/how-war-sank-the-development-plan 18. The Federal Democratic Republic of Ethiopia - International Monetary Fund, https://www.imf.org/-/media/files/publications/cr/2024/english/1ethea2024002-print-pdf.pdf 19. Ethiopia Central Bank governor announces unexpected departure amid forex market reforms - Addis Standard, https://addisstandard.com/ethiopia-central-bank-governor-announces-unexpected-departure-amid-forex-market-reforms/ 

20. Why the Parliament Must Reject Mamo Mihretu's Appointment as the Governor of the National Bank of Ethiopia - Borkena, https://borkena.com/2023/01/21/ethiopia-mamo-mihretu-parliament-governor-of-national-bank-of-ethiopia/

 21. Ethiopia's Central Bank: Leading Transformative Reform - International Monetary Fund, https://www.imf.org/en/news/articles/2025/05/28/cf-ethiopias-central-bank-leading-transformative-reform 

22. Former Governor Mamo Mihretu Makes History with A- Grade in Global Finance Central Banker Rankings - National Bank of Ethiopia, https://nbe.gov.et/nbe_news/former-governor-mamo-mihretu-makes-history-with-a-grade-in-global-finance-central-banker-rankings/ 

23. The Enemy Within: Ethiopia's Struggle Against Invisible Chains — The Case of Mamo Mihretu - Borkena, https://borkena.com/2025/09/09/the-enemy-within-ethiopias-struggle-against-invisible-chains-the-case-of-mamo-mihretu/ 

24. Governance of the Bank - National Bank of Ethiopia, https://nbe.gov.et/about-us/governance-of-the-bank/ 

25. Devaluing the birr, Abiy gambles on IMF-backed reforms | Article - Africa Confidential, https://www.africa-confidential.com/article/id/15654/devaluing-the-birr--abiy-gambles-on-imf-backed-reforms 

26. NBE Governor Defends Far-reaching Changes To Banking Proclamations, Allays Fears Over Foreign Bank Entry | The Reporter Ethiopia, https://www.thereporterethiopia.com/42623/ 27. Abiy shuffles the deck - Africa Practice, https://africapractice.com/insights/abiy-shuffles-the-deck/ 

28. Eyob Tekalign - Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Eyob_Tekalign 29. Eyob Tekalign Appointed 11th NBE Governor - The Reporter Magazine, https://thereportermagazines.com/4161/ 

30. Ethiopia PM picks Eyob Tekalign Tolina as governor of the national bank - CNBC Africa, https://www.cnbcafrica.com/media/7758551194730/-ethiopia-pm-picks-eyob-tekalign-tolina-as-governor-of-the-national-bank 

31. Governor Highlights Importance of Data-Driven Monetary Policy and Statistical Sovereignty, https://nbe.gov.et/nbe_news/governor-highlights-importance-of-data-driven-monetary-policy-and-statistical-sovereignty/ 

32. Ethiopia faces investor jitters as central bank governor resigns - Allen Dreyfus, https://allendreyfus.com/ethiopia-faces-investor-jitters-as-central-bank-governor-resigns/