ከአምሳ ዓመታት በኋላ የሚቀሰቀስ ታሪካዊ ትውስታ፡ የ1966ቱ ረቂቅ ሕገ መንግሥት እና የዘመኑ የኢትዮጵያ አገራዊ ምክክር መዋቅራዊ ትንታኔታሪካዊው ትውስታ እና የመነሻ ሰሌዳ

ከአምሳ ዓመታት በኋላ የሚቀሰቀስ ታሪካዊ ትውስታ፡ የ1966ቱ ረቂቅ ሕገ መንግሥት እና የዘመኑ የኢትዮጵያ አገራዊ ምክክር መዋቅራዊ ትንታኔ

ታሪካዊው ትውስታ እና የመነሻ ሰሌዳ

በሐምሌ 8 ቀን 2018 ዓ.ም (ጁላይ 15, 2026 እ.ኤ.አ.) በአዲስ አበባ ከተማ ከ4,000 በላይ ተሳታፊዎችን በአንድ ጣሪያ ሥር ያሰባሰበው የአንድ ወር አገር አቀፍ የምክክር መድረክ በይፋ መጀመሩ የተሰማው ዜና፣ በኢትዮጵያ የፖለቲካ ታሪክ ውስጥ ትልቅ ትርጉም ያለውንና በአምሳ ዓመት ልዩነት የተከሰተን ሌላ የታሪክ ምዕራፍ በትውስታ ላይ እንዲያድር ያደርጋል። ይህ ትውስታ በቀጥታ የሚገናኘው አገሪቱ ካጋጠማት ታላቅ አብዮታዊ ማዕበል ጋር ለመሳለመድ ባለቀ ሰዓት ተዘጋጅቶ በነበረውና በተግባር ሳይተረጎም በከሸፈው የ1966 ዓ.ም. (1974 እ.ኤ.አ.) ረቂቅ ሕገ መንግሥት ታሪካዊ ሂደት ላይ ነው።

ዛሬ የሚካሄደው አገራዊ ምክክር ሥር የሰደዱ የፖለቲካና የመዋቅር አለመግባባቶችን በውይይት ለመፍታት የሚጥርበት አካሄድ፣ በ1966 ዓ.ም. አገሪቱ ከንጉሣዊው አገዛዝ ወደ ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት ለመሸጋገር ካደረገችው ሙከራ ጋር ቀጥተኛ የታሪክ ትይዩነት አለው። ያ ዘመናዊ ረቂቅ ሕገ መንግሥት በወቅቱ በነበረው የሕገ መንግሥት አርቃቂ ኮሚሽን አማካኝነት ለስድስት ወራት ተዘጋጅቶ በሐምሌ 30 ቀን 1966 ዓ.ም. ለጠቅላይ ሚኒስትር ሚካኤል እምሩ ቀርቦ የነበረ ቢሆንም፣ የደርግ ወታደራዊ ኮሚቴ ሥልጣን መቆጣጠሩን ተከትሎ ሳይተገበር ቀርቷል። ይህ ታሪካዊ ሂደት በዛሬው የምክክር መድረክ ላይ ለሚሳተፉ ልሂቃን ሰፊ መዋቅራዊ ግንዛቤንና ታሪካዊ ትምህርትን የሚሰጥ ነው።

የኢትዮጵያ ዘመናዊ ሕገ መንግሥታዊ ሽግግር ታሪካዊ አመጣጥ

በኢትዮጵያ ረዥም የታሪክ ጉዞ ውስጥ ዘመናዊ የተጻፈ ሕገ መንግሥት የተጀመረው አፄ ኃይለ ሥላሴ ወደ ዙፋን በመጡ ማግስት በመጋቢት 24 ቀን 1922 ዓ.ም. (1930 እ.ኤ.አ.) ነበር። ይህ የመጀመሪያው ሕገ መንግሥት የንጉሠ ነገሥቱን ፍጹም ሥልጣን ሕጋዊ መሠረት ለማስያዝ እና አገሪቱ የተማከለ ዘመናዊ የመንግሥት መዋቅር ያላት መሆኑን ለውጭው ዓለም ለማሳየት የታለመ ነበር። ሰነዱ እስከ 1948 ዓ.ም. (1955 G.C.) ድረስ ካገለገለ በኋላ፣ በወቅቱ ከነበረው ዓለም አቀፋዊና አገራዊ ነባራዊ ሁኔታ ጋር ለማስማማት እንዲሻሻል ተደርጓል።

የተሻሻለው የ1948ቱ ሕገ መንግሥት በይዘቱ የሕዝቡን የፖለቲካ ተሳትፎ በከፊል የሚያሰፋና የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት (የታችኛው ምክር ቤት) አባላት በሕዝብ ቀጥተኛ ድምፅ እንዲመረጡ የሚፈቅድ ቢሆንም፣ የንጉሡን ፍጹምና የማይደፈር ሥልጣን እንደጠበቀ የቆየ ነበር። ይህ የሥልጣን አለመመጣጠንና በመሬት ይዞታ ላይ የነበረው ኋላቀር የፊውዳል ሥርዓት፣ በ1960ዎቹ መገባደጃ ላይ ለተቀሰቀሰው ሕዝባዊ አመፅና ለንጉሣዊው አገዛዝ መፈራረስ መሠረታዊ ምክንያት ሆኗል።

የ1966ቱ (1974 እ.ኤ.አ.) ረቂቅ ሕገ መንግሥት እና የከፍተኛው ጉባዔ አወቃቀር

በ1966 ዓ.ም. የነበረው የኢትዮጵያ ካቢኔ በአገሪቱ ከተቀሰቀሰው ሰፊ ሕዝባዊ አመፅ፣ የሠራተኞችና የታክሲ ነጂዎች የሥራ ማቆም አድማ፣ እንዲሁም የወሎ ረሃብን ተከትሎ የመጣውን ውጥረት ለማርገብ ከፍተኛ ጥረት አድርጓል። በዚህም መሠረት በንጉሡ ትእዛዝ 30 አባላት ያሉት የከፍተኛው ሕገ መንግሥት ጉባዔ (የሕገ መንግሥት አርቃቂ ኮሚሽን) ተቋቁሞ አዲስ ሕገ መንግሥት ማርቀቅ ጀመረ። ኮሚሽኑ አገሪቱን ወደ ሰላማዊ ሕገ መንግሥታዊ ንጉሣዊ ሥርዓት ለማሸጋገር የሚያስችል ረቂቅ በስድስት ወራት ጊዜ ውስጥ አዘጋጅቶ በሐምሌ 30 ቀን 1966 ዓ.ም. ለጠቅላይ ሚኒስትር ልጅ ሚካኤል እምሩ አቅርቧል።

ይህንን የታሪክ ምዕራፍ የሚያሳይና በወቅቱ ረቂቁ ለጠቅላይ ሚኒስትር ሚካኤል እምሩ ሲረከብ የተቀረጸው አጭር ፊልም በአሁኑ ወቅት ያለድምፅ ተቀምጦ የሚገኝ ታሪካዊ ቅርስ ነው። ይህ ቪዲዮ የሲቪል አስተዳደሩ አገሪቱን ከግጭትና ከጦርነት አዙሪት ለማዳን ያደረገውን የመጨረሻ ሰላማዊ ሙከራ በምስል የሚያሳይ ሰነድ ተደርጎ ይወሰዳል።

በወቅቱ የተቋቋመውና ይህንን ረቂቅ ያዘጋጀው የከፍተኛው ሕገ መንግሥት ጉባዔ አባላት ስብጥር በጊዜው የነበሩ የታሪክ ምሁራንን፣ የሕግ ባለሙያዎችን፣ የቀድሞ ዲፕሎማቶችን፣ እንዲሁም የተለያዩ የእምነት መሪዎችን ያካተተ ነበር። የጉባዔው አባላት ዝርዝር እና መዋቅራዊ ድርሻቸው በሚከተለው ሰንጠረዥ ቀርቧል፦

ተ.ቁ.

የጉባዔው አባል ስም

በጉባዔው ውስጥ የነበራቸው መዋቅራዊ ድርሻና ማዕረግ

1 አቶ ተክለ ጻድቅ መኩሪያ

ሊቀ መንበር (ታዋቂ የታሪክ ምሁርና የቀድሞ ዲፕሎማት)

2 አቶ አማኑኤል ዓምደ ሚካኤል

ምክትል ሊቀ መንበር

3 ዶ/ር አብረሃም ደመወዝ

አባልና ሪፖርተር

4 አቶ ወርቁ ተፈራ

አባልና ሪፖርተር

5 አቶ ነጋሽ ገብረ ማርያም

አባልና ቃል አቀባይ

6 አቶ ይልማ ደሬሳ

አባል (የቀድሞ የገንዘብ ሚኒስትር)

7 አቶ አበበ ረታ

አባል

8 ቢትወደድ አስፍሐ ወልደ ሚካኤል

አባል (ከኤርትራ ጋር የነበረውን ግንኙነት የመሩ ታዋቂ ፖለቲከኛ)

9 አቶ ሐዲስ ዓለማየሁ

አባል (ታዋቂ ደራሲና የቀድሞ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር)

10 ደጃዝማች ግርማቸው ተክለሐዋሪያት

አባል (የቀድሞ ሚኒስትርና የአማርኛ ሥነ ጽሑፍ ምሁር)

11 ብላታ ትርፌ ሹምዬ

አባል

12 አፈ ንጉሥ ቅጣው ይታጠቁ

አባል (ከፍተኛ የፍትሕ አካል መሪ)

13 ብላታ ማትያስ ኀለተወርቅ

አባል

14 አፈ ንጉሥ ታደሰ መንገሻ

አባል

15 አቶ ጎይቶም ጴጥሮስ

አባል

16 ወይዘሪት ዮዲት እምሩ

አባል (ታዋቂ ሴት ዲፕሎማትና የጠቅላይ ሚኒስትሩ እህት)

17 አቶ አሰፋ ሊበን

አባል

18 ዶ/ር አክሊሉ ሀብቴ

አባል (የቀድሞ የኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት)

19 ቀኛዝማች አብዱልአዚዝ ሼኽ ሙሐመድ

አባል (የእስልምና እምነት ተወካይ)

20 አቶ ተፈራ ደገፌ

አባል (ታዋቂ የባንክ ባለሙያና የኢኮኖሚ ምሁር)

21 መላከ ሰላም ተከስተ ብርሃን

አባል (የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ተወካይ)

22 ሐጂ መሐመድ ሳኒ

አባል (የእስልምና እምነት ተወካይና ታዋቂ ዓሊም)

23 ሐጂ ዩሱፍ አብዱራህማን

አባል (የእስልምና እምነት ተወካይ)

24 ፊታውራሪ ሐዳድ ካራር

አባል

25 ፊታውራሪ ገብረ ሕይወት ወልደ ሐዋርያት

አባል

26 አቶ ብርሃኑ ዋቆያ

አባል

27 አቶ ፍሥሐ ባየህ

አባል

28 አቶ ፍሥሐ ጽዮን ተክኤ

አባል

29 ዶ/ር ኃይሌ ወልደ ሚካኤል

አባል (የማኅበራዊ ሳይንስ ምሁርና የቀድሞ ሚኒስትር)

30 ሻለቃ ወንድአየን ምሕረቱ

አባል (የጦር ሠራዊት ተወካይ)

የ1966ቱ ረቂቅ ሕገ መንግሥት መዋቅራዊ ይዘትና ሥር ነቀል ለውጦች

ይህ ረቂቅ ሕገ መንግሥት ቢጸድቅና ተግባራዊ ቢሆን ኖሮ በኢትዮጵያ ዘመናዊ የመንግሥት አወቃቀር ላይ መሠረታዊና ተራማጅ ለውጦችን ያስከትል የነበረ ሰነድ ነበር። የረቂቁ ቁልፍ ይዘቶችና የተደረጉት መዋቅራዊ ሽግግሮች በሚከተሉት መሠረታዊ ምሰሶዎች ላይ የተመሠረቱ ነበሩ፦

የሥልጣን ክፍፍል እና የንጉሡ ሚና

ሕገ መንግሥቱ አገሪቱን ወደ ሕገ መንግሥታዊ ንጉሣዊ ሥርዓት የሚያሸጋግር ድንጋጌ የነበረው ሲሆን፣ ንጉሡ የአገር መሪና የብሔራዊ አንድነት ምልክት ብቻ ሆኖ እንዲቀጥል ወስኗል። የንጉሡ አካል ቅዱስና ክብሩ የማይደፈር ቢሆንም፣ የፖለቲካና የአስፈጻሚነት ሥልጣኑ ሙሉ በሙሉ በሕዝብ ለሚመረጠውና በፓርላማ ለሚሾመው ጠቅላይ ሚኒስትር እንዲተላለፍ ተደርጓል። ይህ ደግሞ በ1931 እና በ1955 ሕገ መንግሥታት ከነበረው የንጉሡ ፍጹም አምባገነናዊ ሥልጣን ጋር ሲነጻጸር ትልቅ መዋቅራዊ መሻሻል ነበር።

የመሬት ይዞታ ማሻሻያ እና ማኅበራዊ ፍትሕ

ረቂቁ «መሬት ላራሹ» የሚለውን የዘመኑን መሠረታዊ ሕዝባዊ ጥያቄ ለመመለስ ከፍተኛ ጥረት አድርጓል። በዚህም መሠረት መሬት በሙሉ የኢትዮጵያ ሕዝብ የጋራ ሀብትና ነጻ ሸቀጥ እንዲሆን የተደነገገ ሲሆን፣ መንግሥት እንደየአካባቢው ነባራዊ ሁኔታ የግልና የጋራ መሬት ይዞታዎችን ከፍተኛና ዝቅተኛ መጠን በሕግ እንዲወስን ሥልጣን ተሰጥቶታል። ይህም በወቅቱ የነበረውንና በከፍተኛ ባላባቶችና መኳንንት እጅ ተይዞ የነበረውን የመሬት ሞኖፖሊ ለመስበር ያለመ ነበር።

የሃይማኖትና የመንግሥት መለያየት (Secularism)

በቀድሞዎቹ ሕገ መንግሥታት ውስጥ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ እምነት የመንግሥት ሃይማኖት ሆኖ በግልጽ ይቀመጥ የነበረ ሲሆን፣ የ1966ቱ ረቂቅ ግን ይህንን ቁርኝት በማላላት የመንግሥትን ዓለማዊነት (secularism) መሠረት የጣለ ሰነድ ነበር። ምንም እንኳ ንጉሡ የኦርቶዶክስ እምነት ተከታይ መሆን እንዳለበት ቢደነግግም፣ የመንግሥት መዋቅር ግን ከሃይማኖት ተቋማት ተፅዕኖ ነጻ እንዲሆንና የሁሉም እምነቶች እኩልነት እንዲከበር የሚያስችል ድንጋጌ አካቶ ነበር =።

የባለሥልጣናት ተጠያቂነትና የሀብት ምዝገባ

ከፍተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናትና የሲቪል ሰርቫንቶች ከጥቅም ግጭት (conflict of interest) ነጻ እንዲሆኑ፣ ሌላ ተጨማሪ ተከፋይ ሥራ እንዳይሠሩና በንግድ ሥራ ላይ እንዳይሳተፉ የሚከለክል ድንጋጌ ተካቶ ነበር። በተጨማሪም ባለሥልጣናት የያዙትን የሀብት መጠን በይፋ እንዲያስመዘግቡ የሚያስገድድ ዘመናዊ የሙስና መከላከያ መዋቅር ተዘርግቶ ነበር።

የሽግግሩ መክሸፍ መሠረታዊ ምክንያቶች

ይህ እጅግ ተራማጅ የነበረው ረቂቅ ሕገ መንግሥት በፓርላማ ቀርቦ ሳይጸድቅና በተግባር ሳይተረጎም የመክሸፉ ታሪካዊ ምክንያቶች በርካታ መዋቅራዊ ድክመቶችን ያሳያሉ፦

የሕዝባዊ ተሳትፎና የሕዝበ ውሳኔ ክፍተት፦ የጉባዔው አባላት በወቅቱ የነበረውን የታሪክ ውጥረት ከግምት ውስጥ በማስገባት ረቂቁን በፍጥነት ቢያዘጋጁትም፣ ሰነዱ ከመጽደቁ በፊት ለሰፊው የኢትዮጵያ ሕዝብ ቀርቦ እንዲወያይበትና በሕዝበ ውሳኔ (referendum) እንዲጸድቅ የሚያስችል ምቹ የፖለቲካ ምኅዳር አልተፈጠረም ነበር። ይህ ደግሞ ሰነዱ የሕዝብ ባለቤትነት እንዳይኖረው አድርጓል።

የታጠቁ ኃይሎች (የደርግ) መነሳት፦ በወቅቱ የነበረው የሲቪል ካቢኔ በፖለቲካዊ ድክመትና በአገሪቱ የኢኮኖሚ ቀውስ መፈራረቅ ሳቢያ በታጠቁ የጦር ኃይሎች መዋቅር በቀላሉ ተገፍቷል። ደርግ የሕዝቡን አብዮታዊ ስሜትና እንደ «መሬት ላራሹ» ያሉ መፈክሮችን በፍጥነት በመቀማት የራሱን ወታደራዊ አገዛዝ ለማንገሥ ተጠቅሞበታል።

የተቃዋሚ ኃይሎች መበታተንና አለመቻቻል፦ በወቅቱ የነበሩት ተራማጅ የፖለቲካ ድርጅቶችና የልሂቃን ስብስቦች እርስ በርሳቸው መቻቻል ባለመቻላቸውና የጋራ መግባባት ላይ መድረስ ባለመቻላቸው፣ ወታደራዊው ኃይል በመካከላቸው የነበረውን ልዩነት ተጠቅሞ ሁሉንም እንዲያጠፋቸው ዕድል ሰጥቶታል።

የ2018ቱ (2026 እ.ኤ.አ.) አገራዊ ምክክር መዋቅርና ወቅታዊ ውጥረቶች

በአምሳ ዓመት ልዩነት የተጀመረው የዘመኑ የኢትዮጵያ አገራዊ ምክክር፣ አገሪቱ ካጋጠማት መዋቅራዊ የፖለቲካ ቀውስና ከቀጠሉት የትጥቅ ግጭቶች ለመውጣት ያዘጋጀችው ሌላ ታሪካዊ መድረክ ነው። በሐምሌ 8 ቀን 2018 ዓ.ም. የተጀመረው ይህ መድረክ ከ4,000 በላይ ተወካዮችን በማሳተፍ ለአንድ ወር የሚቆይ ውይይት የጀመረ ቢሆንም፣ ከጅምሩ ታላላቅ የፖለቲካና የመዋቅር ፈተናዎች ገጥመውታል።

በወቅቱ የተነሱት ዋና ዋና መዋቅራዊ ውጥረቶችና ከተለያዩ የፖለቲካ ኃይሎች የቀረቡት ትችቶች በሚከተለው ሰንጠረዥ ተጠቃለዋል፦

የተቃዋሚ ኃይል / ሲቪል ማኅበር

የቀረበው መሠረታዊ ትችት እና የፖለቲካ አቋም

የኢትዮጵያ ሕዝባዊ አብዮታዊ ፓርቲ (ኢሕአፓ)

ሂደቱ እውነተኛ አገራዊ መግባባት ለመፍጠር የሚያስፈልጉ ቅድመ ሁኔታዎች (የፖለቲካ እስረኞች መፈታት፣ የትጥቅ ግጭቶች መቆም፣ የሀሳብ ነጻነት መከበር) የሉትም በማለት ሙሉ በሙሉ ውድቅ አድርጎታል። «ቀውሱን የፈጠረው ገዥው የብልጽግና ፓርቲ መፍትሔ ሊሆን አይችልም» ሲል ይከሳል።

የኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ)

የፓርቲው ሊቀመንበር ፕሮፌሰር መረራ ጉዲና «ሂደቱ ገና ሳይጀመር የሞተ ነው» በማለት፣ አሁን ባለው አካሄድ ዘላቂ ሰላምና ዴሞክራሲያዊ አስተዳደርን በፍጹም ሊያመጣ እንደማይችል ገልጸዋል።

የአምስት የሶማሌ ክልል የፖለቲካ ፓርቲዎች ስብስብ

ውሳኔዎች በ70 በመቶ የአብላጫ ድምፅ መጽደቅ አለባቸው የሚለው የኮሚሽኑ መመሪያ አናሳ ድምፅና ውክልና ያላቸውን ብሔረሰቦች መብት የሚጋፋና በሌሎች ድምፅ ብልጫ ሁልጊዜ እንዲሸነፉ የሚያደርግ መሆኑን ገልጸዋል። እንደ ፌደራል ሥርዓትና የክልል ወሰን ያሉ ሕገ መንግሥታዊ ጉዳዮች በድምፅ ብልጫ ሳይሆን በሰፊ ስምምነት (consensus) መወሰን አለባቸው ሲሉ ተቃውመዋል።

የመብቶችና ዲሞክራሲ ዕድገት ማዕከል (CARD)

የምክክር ኮሚሽኑ «የአካታችነት እና የግልጸኝነት ክፍተቶች» አሉበት በማለት፣ ሂደቱ ይበልጥ አካታችና ግልጽ እንዲሆን ለመጠየቅ ሰፊ የፊርማ ማሰባሰብ ዘመቻ ጀምሯል።

የትግራይ ጊዜያዊ አስተዳደር (ህወሓት)

አዲሱ የትግራይ ክልላዊ መንግሥት በአገራዊ የምክክር መድረኩ ላይ እንደማይሳተፍና ሂደቱን ሙሉ በሙሉ ውድቅ እንደሚያደርግ በይፋ አስታውቋል።

ሁለተኛና ሦስተኛ ደረጃ መዋቅራዊ ትንታኔ፡ የታሪክ ትይዩዎች ትምህርት

በ1966ቱ የረቂቅ ሕገ መንግሥት ሂደት እና በ2018ቱ አገራዊ ምክክር መካከል ያለውን ግንኙነት በጥልቀት ስንመለከት፣ የኢትዮጵያ የፖለቲካ ሥርዓት አሁንም ከተመሳሳይ መዋቅራዊ አዙሪት መውጣት አለመቻሉን እንረዳለን።

የልሂቃን የላይኛው መዋቅር ውይይት እና የሕዝብ ባለቤትነት ጥያቄ

በ1966 ዓ.ም. የተቋቋመው ከፍተኛ የሕገ መንግሥት ጉባዔ በአገሪቱ ታዋቂ የሆኑ ልሂቃንን ያሰባሰበ ቢሆንም፣ ሰፊውን የሕብረተሰብ ክፍልና በተለይም በአብዮታዊ ማዕበሉ ውስጥ የነበሩትን ወጣቶችና የታጠቁ ኃይሎችን በቀጥታ ማሳተፍ አልቻለም ነበር። ዛሬም በ2018 ዓ.ም. እየተካሄደ ያለው ምክክር በከተሞችና ደጋፊዎች መካከል የተገደበ የመሆን አደጋ ተደቅኖበታል። በትግራይ፣ በአማራና በኦሮሚያ ክልሎች ባሉ የትጥቅ ግጭቶች ሳቢያ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዜጎች ከውይይቱ ውጪ መሆናቸው፣ አሁንም የሚደረሰው ማንኛውም ስምምነት የታችኛው መዋቅር ባለቤትነት እንዳይኖረው ያደርገዋል።

የታጠቁ ኃይሎች የቪቶ (Veto) ሥልጣን

በ1966 ዓ.ም. የሲቪል ካቢኔው እጅግ ተራማጅ የሕግ ረቂቅ ቢያዘጋጅም፣ በጦር ሜዳ ላይ ለነበረውና የታጠቀ ኃይል ለነበረው ደርግ ምንም ዓይነት ግምት አልሰጠም ነበር። በመጨረሻም የጦር መሣሪያ የነበረው ኃይል የሃሳብ የበላይነት የነበረውን የሲቪል መዋቅር በቀላሉ ዋጠው። ዛሬም በአገሪቱ ውስጥ በርካታ የታጠቁ ኃይሎች በጦር ሜዳ ላይ እያሉ፣ እነዚህን ኃይሎች ሳያካትትና ግጭቶችን ሳያስቆም የሚደረግ ማንኛውም አገራዊ ምክክር በተግባር መሬት ላይ መተርጎም የማይችልና በታጠቁ ኃይሎች በቀላሉ ሊፈርስ የሚችል የታሪክ ዕድል ነው።

የአብላጫ ድምፅ አሰጣጥ እና የብዝኃ-ብሔር ውጥረት

የሶማሌ ክልል የፖለቲካ ፓርቲዎች ያነሱት የ70 በመቶ ድምፅ አሰጣጥ ትችት በብዝኃ-ብሔር አገሮች ውስጥ እጅግ ወሳኝ መዋቅራዊ ጥያቄ ነው። መሠረታዊ የሆኑ የፌደራል ሥርዓትና የክልል ወሰን ጥያቄዎች በድምፅ ብልጫ የሚወሰኑ ከሆነ፣ ቁጥራቸው አነስተኛ የሆኑ ብሔረሰቦች ሁልጊዜ በድምፅ ብልጫ እየተሸነፉ እንዲወጡ ያደርጋል። ይህ ደግሞ አገራዊ ምክክሩ ሰላም ከመፍጠር ይልቅ አዳዲስ የቂምና የግጭት መንስኤዎችን እንዲያመርት መንገድ ሊከፍት ይችላል።

ማጠቃለያ እና ምክረ ሐሳቦች

የ1966ቱ የረቂቅ ሕገ መንግሥት ሂደት በወታደራዊ ኃይል መክሸፉ፣ ለዛሬው የኢትዮጵያ አገራዊ ምክክር ትልቅ የታሪክ ትምህርት ነው። ማንኛውም አገራዊ ስምምነትና ሕገ መንግሥታዊ ማሻሻያ ዘላቂ ሰላም ሊያመጣ የሚችለው በጠረጴዛ ዙሪያ ባሉ ልሂቃን ድምፅ ብቻ ሳይሆን፣ መሬት ላይ ያሉትን የታጠቁ ኃይሎችና የተገለሉ የሕብረተሰብ ክፍሎችን ማካተት ሲችል ብቻ ነው።

የአሁኑ አገራዊ ምክክር ውጤታማ እንዲሆንና የ1966ቱ ዓይነት ታሪካዊ ክሽፈት እንዳይደገም የሚከተሉት እርምጃዎች በአስቸኳይ መወሰድ አለባቸው፦

የተኩስ አቁም ስምምነት መድረስ፦ በየክልሎቹ የሚገኙ የታጠቁ ኃይሎች በአስቸኳይ ውጊያዎችን አቁመው የምክክሩ አካል እንዲሆኑ የሚጋብዝ ግልጽ የሰላም መንገድ መዘርጋት አለበት።

የውሳኔ አሰጣጥ መመሪያውን ማሻሻል፦ የኮሚሽኑ የ70 በመቶ የአብላጫ ድምፅ መመሪያ ተሻሽሎ፣ መሠረታዊ በሆኑ ሕገ መንግሥታዊና የፌደራል መዋቅር ጉዳዮች ላይ ፍጹም የሆነ የጋራ ስምምነት (consensus) እንደ ዋና መሣሪያ ጥቅም ላይ መዋል አለበት።

የፖለቲካ ምኅዳሩን ማቃለል፦ የታሰሩ የፖለቲካ መሪዎችን በመፍታትና የሲቪል ማኅበራትን ተሳትፎ በማሳደግ፣ የሂደቱን አካታችነትና ተአማኒነት ማሳደግ ያስፈልጋል።